جستجو در تک بوک با گوگل!

تابعيت پايگاه تك بوك از قوانين جمهوري اسلامي ايران

اسناد تاریخی ۳(بخش پایانی)

3,151

بازدید

اسناد تاریخی ۳(بخش پایانی) ۴٫۰۰/۵ (۸۰٫۰۰%) ۱ امتیاز
شماره ۱۵
جناب آقای نخست وزیر
در تأیید تلگراف اخیر مشعر بر اینکه فرمانده نظامی ما بجای اینکه حسب وظیفه نظامی صولت و چند نفر همراهان او را که به هیچ وجه اهمیتی نداشتند تعقیب کرده باشد ، تا او متوسل بدولت شده استدعای تأمین نماید خودش متوالیاً اشخاص را برای مذاکره نزد او فرستاده و تقاضای صلح نموده و بالاخره اظهار داشته بود که صولت کاغذی نوشته تقاضای تأمین کرده است ، اینکه محض روشن شدن کیفیت جریان قضیه ، رونوشت کاغذی که صولت به سرتیپ نخجوان فرمانده اردو نوشته به پیوست فرستاده می شود ، مسوده این کاغذ که بخط صولت بدست آمده ، و در پرونده موجود است .
بطوریکه ملاحظه می فرمائید صولت مبادرت به تقاضای تأمین نکرده و نامه او صریحاً حاکی است که خواسته است درمقابل اصرار و مراجعات مکرر فرمانده اظهاری کرده باشد و به هیچ وجه آثار ندامت و استدعای عفو در آن دیده نمی شود .
این ترتیب بدیهی است در تجری اشرار و عدم اعتنای آنها به قوای دولتی چه اثراتی بخشیده و تا چه اندازه اسباب یأس و نگرانی مردم میشود ،استاندار نهم ، علی منصور (سند ۷۴)
سند تاریخی جابجا کردن خاکستر استخوانهای حکیم عمر خیام درنیشابور
پایان سخن شنو که ما را چه رسید
از خاک در آمدیم و بر خاک شدیم .
«خیام»
مقبره قدیم خیام ،در جوار آرامگاه امام زاده محروق در نیشابور قرار داشت چون ، مقبره ی خیام دائماً محل بازدید سیاحان و ایران شناسان خارجی بود ، و آن مقبره مخروبه باشأن و مقام علمی حکیم عمر خیام تناسب نداشت لذا انجمن آثار ملی ایران ،دست به ساختمان آرامگاه با شکوهی با ستون مسلح در باغ امامزاده محروق با مسافت کمی از مقبره قبلی زد ، و این ساختمان در سال ۱۳۴۱ شمسی به اتمام رسید ، و قرارشد خاکستری استخوانهای پوسیده خیام با انجام مراسم مذهبی به مقبره جدید انتقال یابد ، از نظر اهمیت و تاریخی موضوع مقرر بود که هئیت  رئیسه انجمن آثار ملی ایران و استاندار خراسان در ایران مراسم شرکت نمایند بنابراین هئیت رئیسه انجمن آثار ملی ایران مرکب از اشخاص زیر :
۱-    سپهبد آق اولی رئیس انجمن آثار ملی ایران
۲-    سپهبند امان الله جهان بانی ، نایب رئیس انجمن
۳-    سرلشگر فیرزو ، عضو انجمن
۴-    دکتر علی دکتر شهابی مدیر کل اوقاف ایران
۵-    دکتر رضا زاده شفق عضو انجمن
۶-    دکتر عیسی صدیقی عضو انجمن .
۷-    حسن نبوی ، نماینده نیشابور در مجلس 
دراردی بهشت ماه سال ۱۳۴۱ به نیشابور آمدند ، در آن موقع نگارنده کفالت فرمانداری نیشابور را به عهده داشتم ، استاندار خراسان ، سید جلال الدین تهرانی ضمن ضمن تلگرافی به بنده دستور داد که بجای ایشان در این مراسم شرکت کنم .
بنابراین دستور ،نگارنده همراه هئیت رئیسه انجمن آثار ملی ایران در این مراسم شرکت نمودم ، و جعبه ی محتوی مشتی خاکستر استخوانهای پوسیده خیام ، بازدید ، سپس در جلو صف شرکت کنندگان قرارگرفت ، و مراسم مذهبی بوسیله سید نورالله احمدی پیش نماز نیشابور انجام شد ،بعد جعبه در قبر جدید بتونی ساختمانی مجلل آرامگاه خیام گذاشته شد .
در اینجا عکس تاریخی ومنحصر بفرد این مراسم بنظر می رسد (تصویر شماره ۷۷)
اسناد تاریخی افتتاح آرامگاه جدید حکیم عمر خیام
روز دوازدهم فروردین ۱۳۴۲ محمد رضا شاه پهلوی پس از افتتاح آرامگاه باشکوه سردار بزرگ ایران نادر شاه فشار در مشهد ، باقطار سلطنتی عازم نیشابور شد تا آرامگاه جدید حکیم عمر خیام را نیز افتتاح نماید ، در این سفر اسدالله غلم نخست وزیر ، دکتر خانلری وزیر فرهنگ و مسعینیان وزیر راه و سید جلال الدین تهرانی استاندار خراسان و سپهبد ضرغامی فرمانده ارتش دوم و عده ای از مدیران و رؤسای ادارات استان خراسان شاه را همراهی می کردند .
قطار سلطنتی ساعت دوازده و چهل دقیقه در ایستگاه نیشابور توقف کرد و شاه و همراهان از قطار پیاده شدند .
در ایستگاه نیشابور گارد احترام نظامی بوسیله سرتیپ منوچهری فرمانده لشگر سبزوار استقرار یافته بود ، و با نوان اعضای سازمان زنان ، و روسای ادارات و اعضای انجمن معاریف شهر نیشابور ، و اعضای جمعیت شیر و خورشید سرخ و سران طبقات اهالی و دختران جوانان شیر و خورشید سرخ و پیش آهنگان مستقبلین موکب شاهنشاه را تشکیل می دادند .
ابتدا سید علی میرنیا کفیل فرمانداری نیشابور ، چنین خیر مقدم گفت «اعلیحضرتاً بنده سید علی میر نیا کفیل فرمانداری نیشابور افتخار دارد به شرفعرض همایونی برساند امروز مردم سرزمین خیام و عطار سربلند و شادمان هستند از اینکه موکب مسعود اعلیحضرت همایون شاهنشاه به این شهر تاریخی و باستانی نزول اجلال فرموده اند ، جان نشاء مباهات دارد که احساسات پاک میهن پرستی و شاهدوستی اهالی این شهرستان را به پیشگاه مبارک همایونی تقدیم نماید و از طرف روسای ادارات و کارکنان دولت و قاطبه اهالی این سامان تشریف فرمایی موکب ملوکانه را خیر مقدم معروض دارد .
محمدرضا شاه پهلوی کفیل فرمانداری نیشابور را مورد تفقدقرار دارند و دختر خردسالی به نام شهلا میرنیا از سوی بانوان دسته گل زیبایی به شاه تقدیم نمود . شاه پرسید اسمت چیه و دختر ،جواب داد شهلا دختر فرماندار ، سپس سرتیپ منوچهری فرمانده لشگر سبزوار گردوش نظامی داد و بعد گارد تشریفات احترامات نظامی به عمل آورد .
شاه همچنانکه به سوی صفت بانوان وسایر مستقبلین که در یک صف منظم ایستاده بودند حرکت می کردند ، از کفیل فرمانداری اوضاع عمومی شهرستان راسئوال کرد ، که وی در مورد پیشرفت وضع اجتماعی و فعالیت زنان و توسعه آموزش و پرورش و کمبود آب زراعی در اثر خشکیدن قنوات و کمبود احتیاجات بیمارستان نیشابور توضیحاتی داد.
سرصفت بانوان خانم پرویزی از سوی سازمان زمان خیر مقدم گفت ، شاه از موارد فعالیت سازمان زنان سئوالاتی کردند توضیح داده شد .سازمان زنان برای آموزش سواد به زنان دختران بی سواد کلاس شبانه دایر کرده و نیز برای تعلیم گلدوزی ، سوزن دوزی و نقاشی برای دختران داوطلب دایر نموده و مشغول کسب هنر هستند .
شاه در جلو صف روسای ادارات که کفیل فرمانداری یکایک آنانرا معرفی می نمود . از رئیس دادگستری و شهردار نیشابور و رئیس بهداری و رئیس انجمن شهر درباره کار سازمان هر یک سئوالاتی کردند که توضیحات لازم داده شد .
شاه و همراهان درحالی که کفیل فرمانداری و فرمانده لشگر در انزام رکاب بودند به سوی باغ خیام حرکت کردند ، در طول مسیر دو طرف خیابان انبوه  جمعیت مردم ایستاده بودند و ابراز احساسات می کردند و تعدادی طاق نصرت زبا از سوی شهرداری ، تربیت بدنی و ورزشکاران و بازرگانان و مالکین و اضاف بسته شده بود که مورد توجه واقع شد در جلوآرامگاه جدید خیام سپهد آق اولی رئیس انجمن آثار ملی ایران گزارش ازوضع ساختمان داد و ابراهیم صهبا شاعر خراسانی شعری بمناسبت تجدید بنای آرامگاه خیام سروده بود خواند .شاه نوار سه رنگی که جلو آرامگاه بسته شده بود قطع کرد و بنا را به دقت بازدید نمود که در هر مورد مهندس سیحون طراح بنا توضیحاتی داد ، بعد شاه با توجه به توضیحات کفیل فرمانداری که روحانیون نیشابور جلو آرامگاه اما زاده مجروق شرفیابند به آن سو حرکت کرد و حجت الاسلام سید سعید انوار از سوی روحانیون خیر مقدم گفت و احتیاجات شهرستان را بعرض رسانید . شاه در دفتر کتابخانه خیام حضور یافت و دفتر یادبود را امضاء کرد . سپس به فرودگاه نیشابور رفتند وبا اسدالله علم و آجردان آنی مخصوص برای تقسیم سند مالکیت به بیرجند پرواز کردند ، و در فرودگاه ضمن تشکر از کفیل فرمانداری گفتند رضایت مرا به همه ابلاغ کنید ، وزراء با قطار به تهران و استاندار بااتومبیل به مشهد عزیمت نمودند .
دراین مسافرت تاریخی کفیل فرمانداری نیشابور مراتب احساسات و موارد خدمات مردم و عشایر وبازرگانان و مالکان و ورزشکاران و غیره را هر یک به نحوی در حسن انجام برنامه سفر به عمل آورده بودند .
تهیه و تقدیم نمود ، که از دفتر مخصوص رضا عندی شاه ضمن نامه بشرح زیر ابلاغ شد « مارک تاج – دفتر مخصوص شاهنشاهی تاریخ ۲/۱/۱۳۴۲ آقای سید علی میرنیا کفیل فرمانداری نیشابور ، عریضه مورخ ۱۲/۱/۴۲ شما با یک برگ ضمیمه آن بشر فرض رسید ،ذات اقدس ملوکانه از احساسات مردم و اقدامات شما که در موقع نزول اجلال موکب شاهنشاه معمول داشته بودید اظهار خرسندی فرمودند ، رئیس دفتر مخصوص شاهنشاهی هیراد.
اسنادی از آثار آرامگاه دیروز و امروز سخن سرای بزرگ و زنده کننده زبان پارسی حکیم ابوالقاسم فردوسی
اثر گران قدری را که سخن سرای بزرگ ایران حکیم ابوالقاسم فردوسی در زنده کردن زبان پارسی از خود باقی گذاشت ، سزاداشت که از زحمت و رنج سی ساله او در خلق این اثر ارجمند متحمل شده بود به نحو شایسته ای حق شناسی و حق گذاری شود .
سند بنای دیروز
ساختمان مقبره قدیمی ، روبه ویرانی نهاده بود و اطراف ساختمان از تپه های خاک و خار و خس پوشیده شده ، و رفت و آمد عمومی بدان  جا متروک گشته بود ، مگر گاهی سیاحان و ایران شناسان خارجی یا زردشتیان سری بدان مقبره  ی متروک می کشیدند ، و باتأسف از آن وضع آن جا را ترک می کردند . تصویر شماره ۶۰ بنای مخروبه ی قدیم آرامگاه فردوسی را نشان می دهد .
سند بنای امروز
انجمن آثار ملی ایران با توجه به مراتب قدر و منزلت فردوسی در نزد ایرانیان و ایران شناسان ،در صدد برآمد آرامگاهی در خور شأن ومقام فردوسی بنا نماید ،ودر سال ۱۳۱۳ شمسی با کمک دولت و جمع آوری اعانه ، آرامگاه متناسبی ساختند و باغ کوچکی هم در اطراف ساختمان جدید احداث کردند ، و در مهر ماه سال ۱۳۱۳ مقارن هزارمین سال سرودن شاهنامه جشن مجللی ترتیب دادند ، و آرامگاه را در حضور دانشمندان و ایران شناسان خارجی و هئیت وزیران و نمایندگان مجلس شورای ملی و مدیران جراید و دانشمندان ایرانی افتتاح کردند (تصویر شماره ۶۱)
با گذشت چهل سال از ایجاد آن بنا . به تدریج ساختمان نشست کرد و ترک برداشت و بیم خرابی اش می رفت ، و ضرورت داشت ساختمان آرامگاه اصلاح و تجدید شود .
انجمن آثار ملی ایران در سال ۱۳۴۵ دست به کار شد و نسبت به اصلاح تجدید بنا اقدام کرد.
همزمان با شروع اصلاحات جدید ، با توجه به اینکه آرامگاه فردوسی دائماً محل بازدید تعداد زیادی از سیاحان و ایران شناسان خارجی و علاقمندان ومسافران داخلی بود ،تصمیم گرفته شد ، بر وسعت باغ که تناسب با طرح جدید نداشت افزوده شود ، و بناهایی هم از قبیل : کتابخانه ، موزه ، میهمان سرا ، در محوطه باغ و نیز بلوار در جلو باغ احداث گردد، انجام این برنامه ی گسترش وسعت باغ و ساختمان ، مستلزم تهیه زمین مورد نیاز ، از طرفین باغ و طول و عرض بلوار بود ، اراضی مورد احتیاج ملکی برادران مؤسسی قائم مقام و عیسی مشار قائم مقام و حاج حسین آقا ملک بود .
به دستور سپهبد با تمان قلیچ استاندار و رئیس انجمن آثار ملی خراسان ، که خود نایب التولیه استان قدس رضوی نیز بود . نگارنده مأمور شدم برای واگذاری زمین مورد نیاز ، با برادران موسی و عیسی قائم مقام مذاکره نمایم ،و موافقت آنها را در واگذاری زمین بطور رایگان از اراضی ملکی خود برای توسعه ی باغ فردوسی و ایجاد بلوار جلب  کنم ، زیرا انجمن آثار ملی ایران مجری طرح اعتبار کافی جهت خرید یا اجاره این اراضی نداشت ، بعلاوه قسمتی از این اراضی ، در اجرای قانون اصطلاحات اراضی بین زارعین تقسیم شده بود . مقرر شد سعی شود ، اراضی مورد احتیاج ، آنچه مربوط به حاج حسین آقاملک است بادادن عوض به زارعین با اجاره و آنچه ملکی برادران قائم مقام است به رایگان وبلاعوض به انجمن مزبور واگذار گردد.
نگارنده با اخذ تماس و مذاکره با برادران قائم مقام ، اهمیت این موضوع تاریخی را که نام نیکی از آنها باقی خواهد ماند خاطر نشان نمودم ، هر دو برادر بامسئه صدر موافقت کردند ، هر قدر زمین برای این منظور لازم است ، به رایگان وبلاعوض در اختیار انجمن آثار ملی خراسان بگذارند ، استاندار هم ضمن قدردانی ازهمت وکمک آنها ، به نگارنده نمایندگی داد ، که بجای ایشان اسناد انتقال اراضی واگذاری را در دفتر اسناد رسمی امضاء نمایم (سند شماره ۶۲)
اسنادمربوط به انتقال اراضی به انجمن آثار ملی خراسان در دفتر اسناد رسمی شماره – 6 مشهد امضاء شد ، و اراضی واگذاری به تصرف انجمن مذکور در آمد ، و باغ فردوسی به تناسب بنای باشکوه و مجلل آرامگاه ،گسترش یافت و تغییرات ذیل بعمل آمد.
۱-    مساحت اولیه باغ ۲۵۲۴۸ متر مربع بود ، که این مساحت به بیش از ۵۶۷۵۳ متر مرع افزایش یافت ،
۲-    صحن باغ از هر سو پنجاه متر فراتر رفت .
۳-    کتابخانه، موزه، میهمان سرا ، آسایشگاه ، رستوران ، ساختمان برای سکونت کارگران ساخته شد ،
۴-    استخر ، گل خانه ،منبع آب احداث گردید .
در نتیجه ی این اقدامات بنای باشکوه و باغ وسیع مصفا و استخر آب با فواره ، و کتابخانه وموزه و میهمان سرا و آسایشگاه آبرونند جهت توقف ایران شناسان خارجی و مقامات داخلی به وجود آمد و بدین وسیله از حکیم فردوسی حق شناسی و تجلیل به عمل آمد (تصویر شماره ۶۳)
۵-    تمام ساختمان جدید آرامگاه چه بیرون و چه اندرون از سنگ مرمر انتخاب شد ،و تلفیقی است از معماری بناهای تخت جمشید و معماری مدرن .
انجام این اصلاحات ، بنا به گزارش اداره کل حفاظت آثار باستانی وبناهای تاریخی ایران بالغ بر ۹۵۶،۵۸۵،۹۸ ریال یعنی تقریباًده میلیون تومان هزینه برداشت که غیراززمین واگذاری که رایگان بود.
برگزاری مراسم سلام رسمی عید مبعث بشکرانه تاج گذاری محمد رضا شاه پهلوی در تالار تشریفات استان قدس رضوی (مشهد )
سلام های رسمی پای تخت در سال چهار بار در اعیاد نوروز ، عید مبعث ، عید غدیر ، روز میلاد شاه  در کاخ گلستان درحضور شاه با شرکت وزراء ، سفراء  ، رجال ، امراء ، سران طبقات اضاف برگزارمی شد . محمد رضا شاه پهلوی پس از بیست و شش سال سلطنت روز چهارم آبان ماه سال ۱۳۴۶ تاج گذاری نمود . در گذشته شاهان ایران پس از رسیدن به مقام سلطنت بدون فاصله تاج گذاری می کردند ولی محمد رضا شاه به دو علت تاج گذاری خود را به تأخیر انداخت یکی آنکه موقع جنگ جهانی دوم در حالیکه ایران در اشغال قوای کشور های انگلستان و شوروی و امریکا بود مناسب نداشت  دیگر آنکه اولاد پسری نداشت تا به ولیعهدی انتخاب و مراسم تاج گذاری را انجام دهد در آبان ماه سال۱۳۴۶ این دو علت برطرف شده بود . و شاه دارای ولیعهدی بنام رضا پهلوی بود .محمد رضا شاه پس از تاج گذاری روز چهارم در کاخ گلستان شکرانه این توفیق تصمیم گرفت مراسم سلام رسمی عید مبعث حضرت رسول اکرم (ص) را در تالار تشریفات استان قدس رضوی در جوار مرقد مطهر امام رضا (ع) برگزار نماید .
بفرمان شاه ، باقر میر نیا استاندار خراسان ونایب القولیه استان قدس رضوی بجای وزیر در بار ، از وزراء ، سفراء ،رجال ، افراد ومقامات استان خراسان دعوت نمود که ساعت ۱۰ صبح روز چهارشنبه دهم آبان ماه ۱۳۴۶۵ برای شرکت در مراسم سلام در تالار تشریفات آستان قدس رضوی حضور بهمرساند، مدعوین پایتخت با هواپیما به مشهد آمدند امیرعباس مویدا با وزراء کابینه خود ، سفرای کشورهای اسلامی در تهران دسته دسته در تالار مذکور حضور یافتند وشاه هم با فرج پهلوی و همراهان با هواپیمای سلطنتی بموقع مشهد آمدند و به تالار تشریفات وارد شدند و مراسم سلام بر خلاف آئین همیشه که ابتدا نخست وزیر روز عهد را به شاه تبریک می گفت این بار استاندار و نایب التولیه آستان قدس رضوی تبریکات خود مقامات آستان و مردم خراسان را به شاه عرضه داشت و شب آن روز هم استاندار و بائوپیرنیا مجلس ضیافتی به شام در پیشگاه شاه و شه بانو در کاخ استانداری ترتیب داد که مدعوین در آن مجلس ضیافت شرکت نمودند . نگارنده هم که در آن موقع فرماندار کاشمر بود و با سایر فرمانداران شهرستان های خراسان در این مراسم و شام دعوت داشتیم که بعلت عارضه بیماری و بستری بودن در بیمارستان شرکت نداشتیم اسناد این واقعه تاریخی را در این جا به نظر علاقمندان و محقق می رسانم .
بخش سوم
اسناد مکاتبات اداری
فرامین احکام ، خصوصی
سندی از تشیخ الاسلام مولانا ابوبکر تایبادی
به امیر تیمور گورکان
امیر تیمور گورکان ، اول بار که در سال ۷۸۲ هـ . ق به خراسان وارد شد ، با علاقه وارداتی که به عرفاداشت ، به دیدار شیخ زین الدین ابوبکر تایباری رفت ، وی امیر تیمور را نصیحت و تأکید کرد ، که با مسلمانان مدارا نماید .
امیر تیمور گفت ، این فصایح را که با من گفتی چرا باملک غیاث الدین حکمران ستم کار خراسان نکردی ابوبکر تایبادی جواب داد ، به او گفتم وحتی این شعر را برای ایشان خواندم ،
افراز ملوک پر از نشیب است ،مکن         در هر دلکی از تونهیب است مکن
برخلق ستم اگر به سیب است ،مکن        از هر ستمی با توحسیب است ، مکن
ولی او نشنید ، خدا ترا بر او مسلط کرد ، تو نیز اگر نشنوی دیگری را بر تو مسلط کند ،
در این جا یکی از نامه های تاریخی مولانا ، ابوبکر تایبادی را که به امیر تیمور ، در سفارت فرزندان شیخ احمد جامی و دیگر مشایخ نوشته . و توصیه ی رعایت جانب آن ها را کرده است .
به نظر خوانندگان گرامی می رسانیم (۱) (سند شماره ۸۲)
نامه مولانا ابوبکر تایبادی ، به امیر تیمور گورکان
حضرت معبود طریق بهبود ارزانی دارد ، «انه روف بالعباد » خدای عزوجل مرتشیید ملک داری و مبانی جهانداری را وسلنی بزرگ نهاده است ، و آن مشیت بالتفات خاطر پاکان درگاه و مشایخ آگاه قدس الله ارواحهم که به حقیقت پادشاهان دین دولتند و شاهان دنیا در نظر عنایت ایشانند ، چنانکه شیخ الاسلام احمد جامی قدس الله روحه العزیز فرموده اند :
شاهان دلق پوش که کمتر حمایتی         زیر گلیمشان جسم وخاقان و قیصرند
و از قبیل تشبث با رواح آن پاکان است که از برای تعظیم ایشان رعایت جانب فرزندان ایشان کنند ، قطع نظر از آنکه آن فرزندان بذات ومعاملات خود مستحق آن نظر باشند که در مقامات شیخ ابوسعید ابوالخیر قدس الله روحه العزیز ، آورده اند که آنها که ما را  در حیات در نیافتند ، بعد از ما رعایت جانب فرزندان ما کنند ، همچنان است که ما را دریافتند و در اقامت مراسم خدمت ما کوشیدند و در مقامات شیخ الاسلام احمد جام قدس الله روحه آورده است که هر که باعتقاد برماسلام کرده است ، یا بر مریدی از مریدی ما بر فرزندی در فرزندان ما ، از برای ما حق سبحانه و تعالی همه را در کارما کرده است ، چون موسی و خضر علیهما السلام از عمارت دیواران دو یتیم به شهر انطاکیه فارغ شدند ، موسی را علیه السلام وجه آن دیوارگری ظاهر نبود ، در توجیه آن خضر علیه السلام تمسک به صلاح پدران یتیمان کرد چنانکه حق تعالی در قرآن از آن خبر داد «و کان ابوهماصالحاً» در تفسیر آورده است ، که میان آن دو یتیمان و آن پدر صالح هفت پشت بوده و بعضی زیارت نیز گفته اند ، پس حمایت آن فرزندان ، سبب عنایت و حمایت آن پاکان است . اولاد ایشان آنچه اینجااند بشدت مونات مبتلی و آنچه نه اینجا اند با این بهم وزرحمت جلااند ، از حضرت احدیت توفیق کرامت باد تافرزندان شیخ الاسلام ابوسعید ابوالخیر و فرزندان شیخ الاسلام احمد جام قدس الله روحهما و فرزندان کسی دیگر از شایخ که باشند بنظر عنایت منظور گردند .
بدان نظر که تو دانی بحال ایشان رس که قدر و قیمت این منفعت نداند کس خنک آنرا که بود راه بدین دولت و بخت ، فی الجمله چون این مسکین غریق نعمت آن حضرت است ، ‌و آنچه او را اصلاح دولت دنیا و سعادت عقبی نماید ، اخفای آن نوعی از خیانت باشد ، وبدین سبب بدین نوع سخن جرأت نمود حق سبحانه و تعالی مزید مرحمت برعایت رعیت که بحکم «الراحمون یرحمهم الرحمن » واسطه رحمت و عنایت الله است ارزانی دارد ، الله روف بالعباد.
دو سند از دستخط های جامی
از مولانا عبدالرحمن جامی آثار زیادی از تألیفات و اشعار ، از جمله دستخط های او باقی مانده است ، که در کتابخانه های ایران و از بکستان و ترکیه و غیره نگهداری می شود.
مولانا عبدالرحمن جامی درهرات کتابخانه ی معظمی داشت ، و خواهر زاده اش خوشنویس معروف محمد نور و هم چنین سلطان علی مشهدی ، وسلطان محمد خندان برای کتابخانه او نسخه بر داری می کردند ، بخصوص محمد نور ، آثار  او را می نوشت . و برای پادشاهان و امرای ایران و هند و عثمانی که تقاضای آثار مولانا جامی را داشته اند ، می فرستاد.
نسخه هایی از کتاب های کتابخانه جامی در دست است ، که مولانا در اطراف صحیفه های آن به خط خود مطالبی نوشته ، و یا از اشعارش ثبت و رقم کرده است . (۱)
در این جا دو نامه از عبدالرحمن جامی چاپ می شود ،
۱-    نامه ای به خط جامی به سلطان حسین میرزا بایقرا (۸۷۳-۸۷۸ ق ) درباره شرارت فقیر علی یکی از دلالان بازار و درخواست کوتاه کردن دست او از سر مسلمانان (سند شماره ۸۲) (۲) لازم به ذکر است ، که امیر علی شیر نوایی وزیر سلطان حسین بایقرا از ارادتمندان مولانا عبدالرحمن جامی بود . و در اجرای درخواست های اوساعی ،و جامی در نزد سلطان حسین بایقرا نیز قرب و منزلت خاص داشت ومورد احترام او بود .
۲-    نامه عبدالرحمن جامی گویا آن نیز به سلطان حسین بایقرا در توصیه و تذکر صرف اوقات به مصالح مسلمانان ودفع مفاسد ظالمان (۱) (سند شماره ۸۴)
سند تاریخی در شناخت ایل ها و طایفه های ساکن
مرکز قدیم درگز
ایل ها و طایفه هایی ازترکان و کردان ، دردوران سلطنت شاه اسماعیل اول صفوی (۹۱۶هـ .ق ) و شاه عباس کبیر در حدود سال ۱۰۰۷ هـ .ق و سال ۱۰۱۱ هـ . ق ، به دفعات به مناطق مرزی درگز انتقال یافتند .و د رحدود مرز اسکان داده شدند ، تا مناطق مرزی تقویت شود، از تجاوزات ازبکان خوارزم جلوگیری گردد ، زیرا آن موقع حدودمرزی درگز خالی از سکنه و یا کم جمعیت بود .
آن زمان حکومت نشین ، درگز و ابیورد و نساشهر ابیورد بود ، و این مرکزیت تازمان نادرشاه افشار ادامه داشت ، سپس در زمان او به چاووشلو که محل سکونت و زندگی پدر ومادر نادر شاه بود انتقال یافت ، و بعد در دوران محمد شاه قاجار ، مرکز فعلی شهر محمد آباد ساخته شد و مرکز شهرستان درگز گردید ، و دردوران سلطنت ناصر الدین شاه نیز بر اثر قرارداد آخال ، مناطق ابیورد و نسا با بخشی از توابع آنها در آن سوی خط مرز قرار گرفت و جزء خاک جمهوری ترکمنستان گردید .
اخیراً سندی به دست آمده که در آن شخصی به نام مصطفی شیخوانلو ازکردان ایل شیخوانلو اهل و ساکن ابیورد . در سال ۱۱۳۲ هـ . ق از بزرگان و معادریف ابیورد در خواست نموده که شهادت دهند بر این که زمین دیم کار واقع در بین سنگر اوریانی و دره یادگارگاوشانلو مدت بیست سال است به او تعلق دارد ، اکنون ندر محمد (نادر محمد ) عرب اسکندری به غیر حق و حساب ادعا می کند ملک من است ، در حاشیه ی این سند کم نظیر و مهم از سران ایل ها و طایفه های کرد و ترک و غیره شهادت و نام خود را نوشته اند که نشان دهند وجود ایل ها و طایفه های بسیاری در مرکز شهرستان درگز درزمان صفویه سکونت داشته و زندگی می کرده اند ، که بعد از خرابی ابیورد ، این ایل ها و طایفه ها به شهر ها و روستاهای داخل درگز و یا به قوچان و چناران کوچ کرده اند .


نويسنده / مترجم : -
زبان کتاب : -
حجم کتاب : -
نوع فايل : -
تعداد صفحه : -

 ادامه مطلب + دانلود...

اسناد تاریخی ۲(ادامه)

4,875

بازدید

اسناد تاریخی ۲(ادامه) ۳٫۸۳/۵ (۷۶٫۶۷%) ۶ امتیازs
۱-    شاه طهماسب را فوری به مشهد برگردانند
۲-    مبلغ دوازده هزار تومان بابت خسارت جنگی به پردازند
۳-    قمر طلعت خواهر محمد حسین خان را به عقد و ازدواج او در آورند
خوانین کرد هر سه شرط نادر را پذیرفتند و انجام دادند نادر ، در مشهد جشن باشکوهی برپا ساخت ، و عروس خود را با عزت و جلال از قوچان به مشهد آورد ، و شاه طهماسب هم قبل از عروسی به مشهد برگشت و در این جشن شرکت نمود.
محمد حسین خان ؤ خواهر خود را با جهیزیه بسیار که عبارت بود از چند گله گوسفند ، و اسب ،‌و غلام ،‌و کنیز با شکوه تمام همراه بزرگان کرد به مشهد روانه ساخت .
نادر پس از انجام عروسی ، دستور داد سه چهار هزار نفر از جوانان رزمنده کرد را انتخاب و به مشهد اعزام نمایند تا جزو سپاهیان نادر به خدمت مشغول شوند ، از این پس محمد حسین خان زعفرانلو برادر زن نادر ، یکی از سرداران سپاه و مورد توجه او بود ، نادر پس از رسیدن به سلطنت در سال ۱۱۴۸ هـ . ق جز و اولین فرامین ، فرمانی هم برای برادرزنش صادر کرد و ضمن آن محمد حسین خان را به حکمرانی قوچان منصوب نمود ،وچون اوهمیشه در الترام رکاب نادر بود لذا نایبی برای اداره امور قوچان تعین کرد
متن فرمان نادر شاه درباره انتصاب محمد حسین خان به حکمرانی قوچان چنین است :
(سند ۳۳)
سند شماره ۳۳
الحکم لله فرمان عالی شد آنکه عالیجاه امیر الامراء العظام محمد حسین خان بیگلر بیگی حاکم ایل جلیل چمش کزک و الکای خبوشان (قوچان) و توابع به عواطف از حد افزون خسروانه سرافراز گشته بداند ، که چون رفعت و معالی شاه عمده القبایل محمد جعفر بیک مستبانلو را به نیابت آن عالیجاه سرافراز فرمودیم ، و مبلغ چهل تومان مرمری در و جه او مواجب شفقت گردیده ، تا روزی که آن عالیجاه در قصبه خبوشان توقف دارد مبلغ مزبور او را کافیست ، هرگاه خواهد به جهته تمشیت امری از قصه خبوشان حرکت نماید ، محمد جعفر بیک را در خبوشان نایب گذاشته ، بنا بگذارد که در امر نیابت تا ورود آن عالیجاه به خبوشان سوای مواجب ، روزی دو هزار و پانصد قاز مرمری از مداخل و یا هوایی به جهته اخراجات یومیه خود باز یافت و به مصارف برساند ، و سر رشته نگاهدارد ، نهایت آنچه به هر جهتی از جهات از وجوه هوایی آن عالیجاه خود و نایب آن عالیجاه بعمل می آورند ، تا دینار و حبه آخر به قلم وکیل و مستوفی داده دفتری نموده و ابوابجمع مداخل نموده بمصارف  سرکار دیوان برسانند ، و حسب الواقع موجه شده و دقت لازمه کرده و مقرر ضابطه و سررشته رانگاهدارد . مستوفیان عظام و کتاب دفاتر خلود و وکیل ومستوفی و عمال الکای خبوشان صورت رقم مبارک را ثبت دفاتر و حسب السطور عمل نموده و قد غن تمام در عهده  شناسند .
تحویراً فی ۱۴ شهر شوال اعلکرم سنه ۱۱۴۸ مهر نادر شاه با این سبحع ، لافتی الاعع لاسیف الاذوالفقار ، نادر عصرم زلطف حق غلام هشت و چهار ۱۱۴۴ (۱)
سند انتقال چند خانوار
از ایل افشار به درگز
افشار ، از بیست و چهار قبیله او غوز و از فرزندان ، اولدوزحان «اولدوز = ستاره» یکی از چهار پسر اوغوز می باشد
میان طایفه های ایل افشار ساکن درگز ، طایفه کوسه احمد لو از مهمترین و معتبرترین طایفه ی افشار بود ، رؤسای این طایفه همیشه بر سایر طوایف ایل افشار بر تری و نیز به درگز ریاست وحکومت داشتند‌، ازجمله باباعلی بیگ کوسه احمد لو ،که در دوران جوانی و کروفرمحلی نادر ، رئیس ایل افشار و حاکم درگز بود ، و نادر که از طایفه قرقلو افشار بود به استخدام وی در آمد و به ریاست سواران حکومتی درگز منصوب گردید.
نادرشاه در دوران سلطنت خود با علاقه ای که به موطن خودو طوایف ایل خود داشت . حکمرانی درگز را همیشه به یکی از افراد ایل افشار می سپرد ، چنانکه می بینیم ، پس از به قدرت رسیدن نادر ، و در دوران فرمانفرمایی خراسان یا سلطنت حکمران های درگز بشرح زیر از ایل وطایفه او بوده اند :
۱-    لطف علی بیگ کوسه احمدلوافشار ، پسر بابا علی بیگ و برادرزن و برادر مادری نادر ، در سال ۱۱۴۴ هـ . ق
۲-    بیکتاش بیک قرقلوافشار ، عموی نادر شاه در سال ۱۱۴۶ هـ . ق
۳-    بهبود خان چاووشلو ، از وابستگان ویکی از سرداران معروف سپاه نادر شاه ، در سال ۱۱۴۷
۴-    عاشور خان افشار ، در سال ۱۱۵۰
۵-    بعد از این ها اولاد در عقاب بهبود خان چاووشلو
حکمرانی درگز را به عهده داشته اند.
نادر شاه ، سعی داشت ، طایفه های ایل افشار را که در مناطق مختلف ایران سکونت داشته اند ، به درگز بکوچاند و به آنها جا و زمین و آب و زراعتی بدهد تا بارفاه زندگی کنند . در اینجا فرمان مورخ ۱۱۵۱ هـ .ق نادرشاه را به نام عاشور خان افشار حاکم درگز می بینم که ضمن آن مقرر داشته ، چند خانوار تازه وارد ایل افشار را در روستای شاه توت و در کنار طایفه ی کوسه احمد لوی افشار جای وزمین و آب دهد .(۱) (تصویر شماره )(۱)
متن فرمان چنین است :
مهر نادرشاه ، طغری فرمان ، آنکه عالیجاه عاشور خان افشار حاکم الکای ابیورد (درگز ) به شفقت شاهانه سرافراز گشته بداند ، که درین ولابعرض اقدس رسیده ، چون چند خانوار جماعت افشار را که تازه وارد شده اند به محال شاه توت کوچاینده و همگی زراعت آبی و دیحجه آن محل را متصرف گردیده اند .
بحصول اطلاع بر مضمون رقم اقدس آن عیالیماه خود متوجه گردیده خانه الله قلی صوفی و چهار پنج خانوار کوسه احمد لوی قدیمی که در آن جاسکنی دارند از زراعت آبی و دیم چه آن محال آنچه از برای زراعت و مدار گذار جماعت مذکور ضرور باشد از آب و زمین شیار کرده تسلیم که زراعت نمایند ، و باقی آب و زمین دیم چه نراء را به تصرف جماعت افشار جدید داده قدغن نماید که زمینهای بیاض زراعت نشده را شیار نموده و مرتب کرده اصلاح آورده،‌از برای خود دیم چه فراوان زراعت نمایند ، و در این باب قدغن اکید داند و در عهده شناسد تحریراً فی ۲۲ شهر ربیع الاول ۱۱۵۱
سند شماره ۲۴
جابه جائی هزاره های خراسان
در زمان ناصر الدین شاه قاجار ، پس از تسخیر هرات به وسیله ی حسام السلطنه استاندار خراسان ، عده ای از هزاره های افغانستان از قلعه نو با دغیس ، به جام و با خزر خراسان انتقال یافتند ، ولی بعد از مدتی دو هزار خانوار از هزاره ها به هرات مراجعت و مهاجرت کردند .
به فرمان ناصر الدین شاه دولت ایران نیز سکونت هزاره ها را در جام و یا خزر منطقه ی مرزی صلاح ندانسته و همه را تحت سرپرستی یوسف خان هزاره به اسفرایین کوچ دادند .
لازم به ذکر است ، که ایل هزاره قبل از هزاره هایی که به وسیله حسام السلطنه به خراسان انتقال داده شد ، اصلاً به فرمان نادرشاه در سال ۱۱۴۱ هـ . ق پس از تسخیر هرات و به اطاعت آوردن الله یار خان حکمران هرات همراه ایلات جمشیدی ، روتی ، به خراسان منتقل شدند ، و در جام و با خزر وسرخس اسکان یافتند . بنابراین موقع انتقال هزاره هایی که حسام السلطنه به خراسان آورد ایل هزاره د رخراسان زندگی می کردند .
هزاره های انتقالی به اسفرایین مدتی در آن جا به سربردند و تعدادی از آنها در اسفرایین در اثر بیماری وبا ، وبیماریهای دیگر تلف شدند ، بر حسب موافقت دولت بقیه ی هزاره ها از اسفرایین به روستاهای کنه و یس و کنه گوشه اطراف مشهد منتقل گردیدند ، و بالاخره در سال ۱۲۷۵ هـ . ق ناصرالدین شاه قاجار موافقت کرد و اجازه داد که ایل هزاره مجدداً به محمود آباد جام و با خزر مراجعت نمایند .
این مأموریت را میرزا محمد قوام الدوله وزیر خراسان که در غیاب حمزه میرزا حشمت الدوله استاندار خراسان کفالت امور استان را به عهده داشت انجام داد ، که احتمام ومساعی او در این مورد ،‌تحت توجه ناصر الدین شاه قرار گرفت ، و فرمانی به این شرح به نام میرزا محمد قوام الدوله صادر کرد ، و ضمن آن از این خدمت اظهار رضایت کرد ، (سند شماره ۳۵)
متن فرمان ناصرالدین شاه قاجار
مهر ناصر الدین شاه قاجار  مقرب الخاقان میرزا محمد قوام الدوله وزیر مملکت خراسان ، به مزید عنایات خاطر خطیر شاهنشاهی مفتخر و مباهی بوده بداند ،که عریضه ارادت فریضه آن دولت خواه که از محمود آباد معروض داشته ، و حاکی از کیفیت کوچایندن ایل هزاره و اهتمامات آن دولت خواه در تقدیم این امر مهم بود . به شرف لحاظ انور اقدس همایون رسید ،و نوشتجاتی هم که مقرب الخاقان دبیر الملک «میرزا نصرالله خان شیرازی » نوشته بود، تماماً ملحوظ افتاده ، از فقرات مندرجه آن خاطر خطیر مبارک به استحضار و آگاهی مسقرون گردید.و مراتب اهتمامات آن دولت خواه ، در تقدیم این خدمت کماینبفی مشهود و معلوم افتاده ، زیاده از اندازه در پیشگاه حضور با هرالنور همایون مستحن و مقبول افتاد و ، اعتماد و اعتقادی که به فرط درایت و کاردانی آن دولت خواه داشته و داریم ، یک بر هزار افزود ، و این خدمت آن عالیجاه که در چنین وقتی در شدت سرمای زمستان ، و با نبودن حاکم و والی خراسان به تقدیم رسانده ، با کمال خوبی و خوشی ایل مزبور را حرکت داده بود ، در نظر انور همایون خیلی جلوه گر و نمودار آمد ، و بر محاسن اهتمامات آن دولت خواه تحسینات بلیغه فرمودیم ، چون از مقرب الخاقان مراتب خدمت گزاری هر یک از صاحب منصیان مأمور خراسان را که در این مقدمه خدمت کرده بودند ، فرداً فرد معروض داشته ، تعریف و توصیف زیاد از طرز خدمت گزاری آنها نموده بود . مراتب خدمات آنها زاید الوصف پسندیده ، مقبول افتاده در حق هرکدام مرحمت خاصی مبذول فرمودیم ،و می باید آن دولت خواه نیز مراتب مراحم بلوکانه را کماینبفی به آنها حالی و خاطرنشان ساخته ، به مزید مشمول عنایت خدیوانه مستظهر و امیدوار نماید ، که با کمال دل گرمی مشغول خدمت گزاری باشند ، سایر احکام همایون از قراری است ، که در طی ملفوفه جات مرقوم شده است ، از آن قرار رفتار نموده ، و در عهده شناسد شهر شعبان – 1275 هجری قمری
ناصرالدین شاه ، در حاشیه ی بالای فرمان با خط خود اضافه کرده است :
الحق از عهده کوچاندن ایل هزاره خوب بر آمد ، و فرمایشات ما را به طورخوبی و پخته به انجام رساند ، هیچ کس گمان نداشت که این خدمت را به این خوبی آن دولت خواه می تواند انجام دهد ، الحمد الله بسیار خوب از عهده برآمد ، حال باید درنگاه داری و استمالت ایل و جا به جا کردن آنها ، در جایی که به آنها خوش بگذرد ، هم منفعت و حاصلی برای دولت داشته باشد ساعی باشد ، که در کمال نظم و خوبی در مکان و یورت های خود نشینند ، و آسوده باشند ، و هزار سوار هم باید بدهند ، البته قرار این فقرات را به طور خوب بدهد و به عرض برساند، و به همه ی سرکردگان مأمورین خدمت هم التفات شد ، و برای رؤسای ایل هزاره هم خلعت التفات فرمودیم ، و برای ایل هم الغام مرحمت شد ، همه را برسانید ، و امیدوار کنید ، و در تهیه سفر سرخس باشد ، انشا الله .» (1)
سند تاریخی واقعه ربوده شدن چهل و دو نفر زن و دختر کردان با جکانلو قوچان
یکی از وقایع حیرت آور خراسان ، در دوران استانداری غلامرضا شاهسون آصف الدوله ، شبیخون زدن سواران مسلح ترکمن به چادرهای کردان با جکانلو قوچان در سال ۱۳۲۳ هـ .ق و به اسارت بردن چهل  ودو نفر زن ودختر و کشتار دوازده نفر و غارت اموال آن طایفه است .
صاحبان اسیران شکایات تلگرافی به مرکز مخابره نموده و در خواست کردند سریعاً برای آزاد ساختن اسیران آنها اقدام شود ، و نمایندگانی نیز به تهران فرستادند که آن نمایندگان در مجلس شواری ملی منحصن شدند و در خواست رسیدگی و اقدام فوری نمودند .
در اثر شکایات و پی گیری کسان اسیران و تحصن نمایندگان آنها در مجلس شورای ملی که مقارن بود با آغاز مشروطیت ، به دستور دولت کمسیونی برای تحقیق مرکب از
۱-    نمایندگان مجلس شورای ملی
۲-    نمایندگان وزارت کشور
۳-    نمایندگان وزارت امور خارجه
۴-    نمایندگان وزارت دادگستری
۵-    نمایندگان شاکیان
در وزارت دادگستری تشکیل گردید ،تشکیل چنین کمیسیونی در آن موقع اهمیت و عظمت واقعه را می رساند .
اعضای کمیسیون عبارت بودند از :
وزارت کشور ۱- سید مهدی ۲ – محتشم السلطنه
وزارت امور خارجه – 1- کارگزار قوچان ۲- کارگزار بجنورد
مجلس شواری ملی – 1- سید حسن تقی زاده ۲- حاج ملک التجار
۳- حاج میرزا محمود  4- حاج میرزا بابا نماینده قوچان در مجلس شواری ملی
وزارت دادگستری –1- عبدالحسین میرزا فرمانفرما ، وزیر دادگستری ۲- عدالت السلطنه ۳- ممتاز الدوله ۴- صدر الدوله ۵- میرزا حسن خان معین
نمایندگان شاکیان ۱- یوسف کدخدای تک مران ۲- علی بیگ تکمرانی
مطلعین ۱- هژبر دیوان قوچانی ۲-مدیر دیوان (علی اکبر افشار ) قوچانی ۳- صفوت السلطنه قوچانی
این کمیسیون طی پنج جلسه از شاکیان ، و استانداران خراسان و گرگان ، و فرمانداران بجنورد ، قوچان ، و مأموران اعزامی از مرکز و مطلعین محلی تحقیق به عمل آورد و در آخر چنین رأی صادرکرد
۱-    سالار مفخم حاکم بجنورد ،که ترکمان ها را به خاک خود راه داده و از آمدن آنها مطلع بوده و جلوگیری نکرده محکوم است به سلب شئون نظامی ، و برکناری ازحکومت بجنورد ، و پرداخت سیصد تومان برای هر نفر از ربوده شدگان «در صورت عدم استرداد آنها » به صاحبان ربوده شدگان .
۲-    سردار افخم حاکم استرآباد-که ترکمان ها از حوزه حکومتی او به ایلغار به قوچان آمده و اسیران رابه میان ترکمان های گنبد  قابوس برده بودند ، به علت قصور در انجام وظیفه محکوم است به تنزل یک درجه رتبه نظامی و پرداخت پنج هزار تومان جزای نقدی و یک سال محرومیت از خدمات نظامی .
۳-    امیر حسین خان پسر آصف الدوله حاکم قوچان که ورود ترکمنان و تاخت و تاز و غارت کشتار آن ها و ربودن زنان و دختران در حوزه حکومتی او روی داده ، به علت قصور در حفظ مردم و عدم تعقیب ترکمنان و غفلت در آزادی ربوده شدگان محکوم است به دو سال محرومیت از خدمات دولتی و پرداخت سه هزار تومان جزای نقدی
۴-    غلامرضا خان شاهسون آصف الدوله استاندار خراسان به علت قصور در حفاظت وامنیت حوزه استان محکوم است به پرداخت دو هزار تومان جزای نقدی شدند .
لازم به ذکر است ، که این محکومیت ها درد و رنج صاحبان اسیران را التیام نه بخشید ، زیرا تشکیل این کمیسیون و محکومیت مسئولان امور ، پس از دو سال دوندگی و پی گیری قضیه از سوی صاحب اسیران صورت گرفت ، که در آن موقع زنان و دختران ربوده شده از ترکمنان بچه دار شده و یا حامله بودند و روی بازگشت به خانه ی شوهر قبلی یا پدر نداشتند و از برگشتن به خانه زندگی اولیه از خجالت خود داری کردند . در این جا عین صورتمجلس کمیسیون را که متضمن رای صادره است نظر خوانندگان گرامی می رسانیم متن صورتمجلس چنین است :
شیر و خورشید ،وزارت عدلیه اعظم ، تاریخ ، ۳ جمادی الاول سنه ۱۳۲۵-رای کمیسیون عدلیه در خصوص اسرای باشقانلو «با حکانلو» بعد از استنطاق متعدد و مجالس مفصل و خواندن و دیدن اغلب نوشتجات ، با حضور وکلای دارالشورای ملی آرای کمیسیون عدلیه قرار محاکمه و مجازات بر این قسم داده می شود .
اولاً – مقصر درباب اسراء سالاد مضخم است به آرای همه اجزای کمیسیون اعم از عدلیه و وکلای مجلس
مقصر دویم ، سردار افخم است که حاکم وقت استرآباد بوده است .
سیم – امیر حسین خان پیر آصف الدوله است .
چهارم – غلام رضا آصف الدوله است .
پنجم ، مفاخر الملک و اکرم الملک می باشند که هنوز برای استنطاق حاضر نشده اند و احضار آنها منوط به امر مبارک است عقاید کمیسیون عدلیه در مجازات این اشخاص مطابق نمره تقصیراتشان رااز قرار تفصیل ذیل معین می کنند.
۱-    مالار مفخم است باید بکلی سلب شئونات نظامی از او بشود ، حکومت بجنورد را هم از او خلع نمایند ، یک سال هم جیره و مواجب سوار را که در آن سنه به خرج دستورالعمل بجنورد منظور شده است باید به دولت نقد برسانند ، و تقبل اسراء را علی قدر مقدور بکند چنانچه از عده اسرا چند نفری را نتوانست حاضر کند ، هر نفری را سیصد تومان وجه نقد به صاحبان اسراء بدهد ، خودشان بروند بخرند ، و باید توقیف باشند تا مراتب منظوره بموقع اجرا گذاشته شود
۲-    سردار افخم که حاکم وقت استرآباد بوده و بایستی در آن موقع مجاهدات و اقدامات فداکارانه نماید به هیچ و جه اقدامی ننموده باید یک درجه از رتبه نظامی او کاسته شود و پنج هزار تومان جزای نقدیه بدهد ، و یک سال هم مصدر خدمات دولتی نباشد .
۳-    امیر حسین خان ، پسر آصف الدوله باید تا دوسال به هیچ وجه به مأموریت دولتی مأمور نشود ،‌زیرا که پس از شنیدن این خبر اقدامات سریعانه ننموده است ، و باید سه هزار تومان جزای نقدی بدهد .
۴-    آصف الدوله ،‌بواسطه تلگرافاتی که از عین الدوله در دست دارد و تحقیقات خارجی اظهارات خودش به عدلیه کرده است تقریباً قرینه از تقصیر اینکار دارد ولی قصوری که عدلیه نسبت با و میدهد این است که چرا بیشتر از آنچه نوشته و گفته است اقدام نموده ، لهذا باید دو هزار تومان جزای نقدیه بدهد .
۵-    مفاخر الملک و اکرم الملک چون شخصاً حاصر نبودند و محاکمه حضوری نشده است موکول به حکم دولت است ، کمیسیون عدلیه دراین موقع به اقتضای حال امروزی مملکت مجازات را همین قدر کافی می داند ،مهر های اعضای کمیسیون
وزیر عدلیه در حاشیه صورتجلسه در این کمیسیون نوشته است :
این حکم محکمه ابتدایی و اجرایی کمیسیون عدلیه که درباره مقصر و قاصر نسبت به اسرای باشقانلو مجازات معین کرده اند صحیح است استنطاقات و تحقیقات همه با حضور شش نفر از وکلای مجلس شده است و حکم را اجزای ابتدایی و کمیسیون عدلیه نموده اند باید مجری و همضی و اعلان شود . دیوان خانه عدلیه این حکم را تصدتی دارد ، عبدالحسین فرمانفرما
امضاء و مهر (سند ۳۷)
سند تاریخی از دختر فروشی در قوچان
درسال ۱۳۲۳ هـ .ق (=۱۲۹۲ ش ) در خراسان خشک سالی روی داد و محصول غله به عمل نیامد ، و در اثر کمبود گندم قحطی روی داد و نرخ گندم ترقی کرد .
مردم خراسان برای تأمین نام خوراکی افراد خانواده اشان گندم به دست نیاوردند ناچار به خوردن نان جو و ذرت شدند .
در این موقع غلام رضا خان شاهسون آصف الدوله استاندار خراسان و پسرش امیر حسین خان فرماندار قوچان بود . استاندار به دستور عین الدوله صدر اعظم ایران مردم را برای وصول مالیات تحت فشار قرارداد ،مردم به علت خشک سالی و نداشتن محصول ودر آمدقادر به پرداخت مالیات نبودند .
عین الدوله نخست وزیر به استاندار خراسان نوشت :‌اگر مردم فرزندان خود را هم بفروشند مالیات را باید به پردازند . (۱)
امیر حسین خان پسر آصف الدوله حاکم قوچان برای وصول مالیات به مردم قوچان فشار آورد و چوب فلک دایر کرد تا کسانی که از پرداخت مالیات خودداری نمایند به ضرب چوب مالیات مورد مطالبه را از آنها بگیرند .
مردم قوچان در مقابل این ظلم و ستم حاکم ، ناچار شدند دختران خود را به ترکمنان ترکمنستان بفروشند و پول فراهم کنند ،و مالیات مطالبه شده را به پردازند .
مجتهد بزرگ تهران سید محمد طباطبائی درچهاردهم جمادی الاول ۱۳۲۴ در منبر گفت : .. حکایت قوچان را مگر نشنیده اید که پارسال زراعت به عمل نیامدو  می بایست هر یک نفر مسلمان قوچانی سه ری(۱) گندم مالیات بدهد ، چون نداشتند ، و کسی هم به داد آن ها نرسید ، حاکم آنجا (امیر حسین خان پسر آصف الدوله ) سیصد نفر دختر مسلمان را عوض گندم مالیات گرفته ، هر دختری به ازاء دوازده من گندم محسوب وبه ترکمنان فروخت .. )(۲)
این عمل اعتراض شدید مسلمانان ایران وقفقاز را برانگیخت وموضوع در مجلس شورای ملی مطرح شد .
۱-    تلگراف از تجن به تهران ، مجلس شورای ملی ، حکومت قوچان و درگز قریب هزار دختر به همراهی آصف الدوله به خارجه فروخته اند . مقیم تجن ، حاج عبدالله عسگراف .
۲-    سید محمد تقی نماینده مجلس روز یک شنبه چهارم محرم۱۳۲۵ تلگرافی را که از اشک آباد رسیده بشرح زیر قرائت کرد .
… اگر چه از شاهد کسی قسم نمی خواهد ، ولی ما ایرانیان مقیم عشق آباد «اشک آباد ) ، که پنج هزار نفر هستیم به شرف و دین و اسلام قسم یاد می نمائیم ، و خداوند را به شهادت می طلبیم که به چشم خود دیدیم که اطفال قوچانی ها را در عشق آباد مثل گوسفند وسایر حیوانات به ترکمان ها می فروختند وکسی نبود دادرسی نماید .
این عمل در درگز هم در دوران حکمرانی محمد علی خان منصور الملک انجام شده و درگمرک لطف آباد دفتری بود که در آن نام یکصدو شصت و چهار نفر دختری که فروخته شده با نام پدر و اقامت اصلی و نام خریدار و محلی که برده شده اند ثبت بوده است .
روزنامه خورشید ، تهران این روی دادها را منتشر کرد ، و روزنامه وطن این عمل ننگین دولت وحکومت قوچان را در وادار ساختن مردم به فروش دختران خود به بیگانه جهت فراهم ساختن پول مالیات با چاپ کاریکاتوری منعکس نموده که هر بیننده و خواننده را تحت تأثیر قرار داد و از زمام داران مردم متنفر و منزجر ساخت .
در این جا این سند تاریخی را به نظر می رسانیم .
سند شماره –38
اسنادی از دختر فروشی در اثر قطحی و گرسنگی در مناطق مرزی خراسان
در سال ۱۲۹۷ شمسی در اثر خشک سالی و کمبود حاصل غله قحطی عمومی در مناطق مرزی خراسان ، کلات ، درگز و غیره ، مردم فقیر ناگزیر شدند دختران خود را به ترکمن های مناطق مرزی بفروشند ، در این مورد کارگذاری امور خارجه درگز و کلات ،گزارشی به شماره ۱۴۳/۴۷۳ مورخ ۲۱ برج عقرب ۱۲۹۷ به وزارت امور خارجه داده ،که اوضاع و خیم آن روز مناطق مرزی و عمل شینع مردم روستاهای درگز و کلات را می نمایاند .
وزارت امور خارجه این موضوع را به وزارت کشور منعکس و درخواست نموده است که دستور لازم برای جلوگیری از این عمل غیر انسانی مردم ، به حکومت های محلی صادر نمایند .
متن این دو نامه تاریخی را دراین جا به  نظر خوانندگان می رسانیم .
سند شماره ۳۹- گزارش کارگذاری امور خارجه درگز و کلات
سند شماره ۴۰- نامه وزارت امور خارجه به وزارت داخله (کشور)
سندی از ججوخان و یوسف بیک درگزی که در درگز طغیان کردند.
الف- ججوخان
ججوخان از جوانان دلیر درگز بود ، وی در روستای حصار از توابع لطف آباد در نوار مرزی ایران و جمهوری ترکمنستان به دنیا آمد ، حصارهمان روستایی است که با فیروزه معاوضه شد و شرح آن در این مجموعه آمده است ، پدر ججوخان الله ویردی بیک از ترکان حصار بود.
نام ججو از جوجی خان پسر چنگیزخان مغول گرفته شده ، در دوران قاجار ، نام گذاری مغولی روی فرزندان پسر در ایران رواج داشت ،مانند ، هولاکو ، چنگیز ، جوجی یا ججو ، خاقان ، ارغون و غیره .
الله ویردی بیگ در زمان محمد علی خان منصور الملک حاکم درگز ، نایب الحکومه بخش میان کوه دربندی بود که مرکزش کبکان است .
ججوخان بعد از فوت پدر ، بجای او نایب الحکومه میان کوه ،شد وسوار آن مسلح را به دور خودجمع کرد ، وی اعمال ستمگرانه حاکم درگز را تحمل نمی کرد ، ودر نتیجه بحمایت از طبقه ضعیف علم مخالفت و طغیان بر علیه محمد علی خان منصور الملک حاکم درگز برافراشت ، و درگز را به تصرف خوددر آورد ، و به حکمرانی پرداخت .
محمد علی خان حاکم درگز از (محمد آباد) مرکز شهرستان فرار کرد و به درونگر از توابع بخش نوخندان رفت و به جمع آوری نیرو  از جوانان آن بخش پرداخت ، وموفق شد ، دویست نفر افراد مسلح گردآورد ، و به محمد آباد حمله کند ، ولی از نیروی ججوخان شکست خورد و متواری گردید.
در این موقع مسعود خان پسر صید علی خان برادرزاده محمد علی خان منصور الملک در مشهد اقدام کرد و رکن الدوله استاندار خراسان او را به سمت حکمران درگز منصوب کرد. و او را برای سرکوبی ججوخان با عده ی نظامی به درگز روانه ساخت .
مسعودخان با نظامیان به درگز حرکت نمود ، ججوخان پس از اطلاع ، از مرکز شهرستان خارج شد و در کوه های زنگلانلو موضع گرفت .
مسعود خان با قوای نظامی به تعقیب ججوخان رفت و او را محاصره کرد و جنگ سختی در گرفت ، نیرو ججوخان به تدریج او را ترک کردند و پراکنده شدند ، ججوخان با عده کمی که دراطراف او باقی مانده بود به سوی کوه های قوچان رفت .
این روی داد موقعی بود،که قشون روسیه تزاری درخراسان بود ، که شرح آن در موضوع گلوله باران گنبد مرقد مطهر امام رضا (ع) داده شده ، روسیه تزاری به علت سوابق تجاوزات ججوخان به آن سو مرز دل خوشی از ججوخان نداشت ، قوای روسیه در مشهد به عنوان همکاری با نظامیان ایرانی به تعقیب ججوخان پرداختند ،ججوخان دائماً در حرکت بود ، و درحدود یام به محاصره سربازان روس افتاد و اسبش به باتلاقی فرو رفت و در اثر اصابت گلوله به اسب و خود او کشته شد این واقعه سال ۱۳۳۰ هـ . ق رویداد «ججوخان تصویر شماره ۴۱ لازم به توضیح است که از ججوخان همین عکس باقی مانده ومنحصر به فرد است »
ب- یوسف بیک
یوسف بیک از رؤسای سواران ججوخان و دست راست و یا رومشاور او بود او بعد از کشته شدن ججوخان به کار کشاورزی اشتغال داشت و بعد به سمت نایب الحکومه نوخندان منصوب شد ،هنگامیکه در ۱۳۲۰ لشگر های شوروی سابق ، خراسان را اشغال کرد ، وصولت السلطنه هزاره در سال ۱۳۲۱ در خراسان قیام کرد و شهرهای جنوبی خراسان را تصرف نمود ، یوسف بیک هم در درگز علم طغیان بر افراشت وبانیروی مسلح که در نوخندان جمع آوری کرده بود به محمد آباد مرکز شهرستان تاخت و شهربانی وژاندارمری آنجا را خلع سلاح کرد و به رتق وفتق امور پرداخت .
پس از آنکه صولت السلطنه به کلات رفت ، و با خوانین شیروان و درگز ، فرج الله بیک و علی خان بیک و یوسف بیک تماس گرفت و آنها را دعوت به همکاری نمود ،فرج الله بیک و علی خان بیک با نیروهای خود به درگز آمدند تا از آن جا به صولت ملحق شوند ، اما چون صولت السلطنه تسلیم شد و نیروی مسلح اش خلع سلاح گردید و متفرق شدند ، خوانین شیروان ودرگز نیز تسلیم گردیدند و سلاح خود را تحویل دادند ، خوانین مدتی زندانی بودند و بعد آزاد شدند .
یوسف بیک – (تصویر شماره ۴۲)
اسنادی از قیام کلنل محمد تقی خان پسیان فرمانده ژاندرمری خراسان
کلنل (سرهنگ ) محمد تقی خان پسیان از خانواده مهاجر قفقاز بود ، اجدادش پس از جنگ ایران و روس (۱۲۴۳ هـ . ق) و مجزا شدند قفقاز از ایران به تبریز مهاجرت کردند ، محمد تقی خان پستان در سال ۱۳۱۹ هـ . ق در تبریز متولد شد ، و پس از تحصیلات مقدماتی ورود مدرسه نظام گردید ، و با درجه ستوان دومی فارغ التحصیل ومشغول خدمت شد ، وی در سال ۱۲۹۷ شمسی با درجه سرهنگ ۲ به فرماندهی ژاندرمری خراسان منصوب شد ،در این موقع احمد قوام (قوام السلطنه ) استاندار خراسان بود .
کلنل محمد تقی خان ، پس از شروع به کار در خراسان با کمک و حمایت استاندار ، سازمان ژاندرمری خراسان را از لحاظ تجهیزات و اسلحه و استخدام افراد تعلیم دیده در ردیف یکی از بهترین سازمانهای نظامی کشور در آورد .
در اسفند ماه ۱۲۹۹ شمسی در تهران کودتا شد وکابینه سیدضیاء الدین طباطبائی تشکیل گردید ، و اکثر رجال معروف تهران زندانی شد ، قوام السلطنه زیر یار دستورات شدید سید ضیاء نرفت ،در نتیجه سید ضیاء محرمانه به وسیله سید مهدی فرخ کارگزار خراسان  به کلنل محمد تقی خان دستور داد که استاندار را باز داشت و روانه تهران نماید .
کلنل محمد تقی خان بعنوان اطاعت از اوامر دولت در انجام وظیفه و بدون پیش بینی دگرگونی سریع اوضاع ، قوام السلطنه را روز ۱۳ فروردین ، ۱۳۰۰ بازداشت کرد و تحت الحفظ روانه تهران ساخت ، سید ضیاء کلنل محمد تقی خان را به کفالت امور استانداری خراسان منصوب نمود ، اما این کفالت دیری نپائید و در خرداد همان سال کابینه سید ضیاء الدین سقوط کرد و احمد قوام السلطنه به نخست وزیری انتخاب شد ، و بلافاصله نجدالسلطنه معاون استانداری را تلگرافی به کفالت استانداری تعین نمود و کلنل محمد تقی خان راهم بدون اینکه عهد شکنی او رادرباره خود و توقیف ومصادره اموال خود را به رخ او بکشد ،در مقام فرماندهی ژندامری خراسان ابقاء نمود ، و تلگرافی هم به حاج حسین آقا ملک که درباره کلنل وساطت کرده بود مخابره وضمن آن متذکر شد ، که کلنل محمد تقی خان با کمال اطمینان به محبت این جانب به کارخود ادامه دهد ، کلنل هم ضمن تلگرافی شماره ۳۳۷-۱۳ خرداد ۱۳۰۰ شمسی از مراحم قوام السلطنه تشکر کرده و آمادگی خود را برای هر تنبه ومجازات اعلام نمود قوام السلطنه در جواب ، تلگراف محبت آمیزی مخابره نمودند ، که با امیدواری بمراحم دولت بخدمات مرجوعه اشتغال و خود تان را مأمور مشمول محبت و مساعدت اینجانب بدانید ، اما کلنل در اثر تلقین و تحریک مغرضین به تلگراف قوام السلطنه اعتماد نکرده .
از بیم انتقام جوئی قوام السلطنه و تلقین و سعایت دیگران زیر بار این انتصاب نرفت ،و نجدالسلطنه را بازداشت کرد و علم قیام برعلیه قوام السلطنه برافراشت ،و استان قدس و دارائی و پست و تلگراف خراسان را با نیروی نظامی اشغال کرد و زیر نظر گرفت ، تلگراف های کلنل و قوام السلطنه از لحاظ اهمیت موضوع و روشن شدن حقایق در این جا چاپ می شود .
قوام السلطنه نجفقلی خان بختیاری (صمصام السلطنه ) را به استانداری خراسان منصوب نمود ، کلنل محمد تقی خان با شرایطی ، استانداری صمصام السلطنه را پذیرفت ،واز او قول ایلخانی گرفت که صدمه ای به وی نرسانند و بعضی از خواسته اش را از جمله ابقای پیشکار دارایی در مقام خود جامه عمل بپوشانند صمصام السلطنه ، ابتدا ، قول ایلخانی به کلنل محمد تقی خان داد که نظرش را تأمین نماید ،ولی پس از بررسی موارد خواسته های کلنل محمد تقی خان متوجه شد که دولت قصد مجازات کلنل محمد تقی خان را دارد ، لذا قول ایلخانی خود را ضمن تلگرافی پس گرفت .
کلنل محمد تقی خان از آن تلگراف چنین استباط کرد ، که خطری او را تهدید می کند ، فوری در استان خراسان حکومت نظامی اعلام نمود و از بجنورد تا نیشابور جاده ها را تحت کنترل نظامیان قرارداد .
محمد ابراهیم شوکت الملک علم حکمران قاینات میانجی گری کرد و تماس حضوری به وسیله تلگرافخانه با کلنل محمد تقی خان گرفت ، و پیامی بوسیله فرخ کارگزار خراسان برای کلنل محمد تقی خان فرستاد و درخواست کرد ، که از ادامه روشی که پیش گرفته است دست بردارد زیرانه به صلاح خود دولت و نه به مصلحت کشور است و متذکر شد ، بهتر است تغیر رویه دهد ، و از در مسالمت در آید .
کلنل محمد تقی خان ، به شوکت الملک علم چنین جواب داد .
«… بیرجند ، جناب اجل امیر شوکت الملک دام اجلاله العالی پس از اطلاع ازمذاکرات حضوری دیشب جنابعالی ، با این که از مضامین تلگراف معلوم است ، که مسئله را بطور کلی طور دیگر جلوه داده و سرکار را کاملاً در اشتباه انداخته اند ، و برای اینجانب که نه همدیگر را دیده و نه سابقه آشنایی با هم داریم ، معرفی خود و خدماتی که تاکنون به وطنم کرده ام و ضمناً رفع سوء ظن از وجود محترم از این راه دور با یک بلکه هزار تلگراف ممکن نخواهد شد ، باز محض اینکه به تکلیف ایرانیت و اسلامیت و دیانت خود رفتار کرده باشم عرض می کنم .
من سرهنگ محمد تقی خان ، زاده یکی از نجیب ترین خانواده های ایران ، و اجدادم از شریف ترین شرفای حالیه شریف تر بوده اند ، در راه خدمت مملکت برادر و عمویم در شیراز و پدرم در اردبیل کشته شده اند ، خود دارائی موروثی و مکتبی را درهمین راه فنا کرده تمام عمرم را در جنگ ها گذرانیده و اینک فقط نصف جانی دارم که می خواهم نثار و طنم بکنم ، اگر مخابرات این سه ماهه مرا با طهران ملاحظه می فرمودند هرگز سوءظن پیدا نکرده ، قطعاً نیز عقیده می دادید ، من درهوای مستموم بزرگ نشده ام ، که برای اشغال مقامی مردم را به زحمت و مهلکه بیاندازم ، اگر خراسان نسبت به یک انتخاب اعتراض می کنند ؛ شهد الله و کفا به شهیداً اقدام غیر مستقیم و تحریک نیست ، خودشان از پذیرایی والی ها خسته و فرسوده شده ، و دیگر آهی در بساط ندارند ،من مخالفتی نداشته سهل است بشهادت مخالف و موافق ، در صدر تهیه وسایل پذیرایی (والی جدید) بر آمدم ، تلگرافات و احکام من در این موضوع بهترین شاهد است ،من تا آخرین درجه امکانات سعی کردم که امنیت و آسایش عمومی را حفظ کرده و نگذارم سیاست کینه جویانه معدودی خودخواه وخود پسند منتج به نتیجه گردد ، لیکن افسوس زحمات من می رود بی نتیجه بماند ، و رقیب دیوسیرت بر اثر تعلیمات و تحریکات ظالمانه خود نزدیک است ، امن ترین ایالت ایران را به آتش انقلاب دچار نماید ؟ و رعایا یعنی فلک زده ترین قسمت اهالی این مملکت گرفتار نهب و غارت گردد ، وروح مرا رنجیده ترو افسرده تر کند ، اما رفتار من نسبت به خود جنابعالی چه در ایام حکومت نظامی ، و چه از پنجم اسد به این طرف که کفالت عهده دار امور هستم ، همواره دوستانه و صمیمانه بوده و پس از این هم تا وقتی که از طرف سرکار اقدامی نشود همین رویه را به وثیقه شرافت نظامی تعقیب خواهم کرد ، در عالم هم وطنی خواهش می کنم که به وسیله غولان آدم صفت کسانی که خودتان بهتر از بنده می شناسید ، شرافت خانوادگی و نام با افتخار خودتان را لکه دار نفرمائید ،وگرنه هر چه پیش سالک آید خوش آید ، هیچ مانعی و عایقی مرا از دفاع حقوق جهاد کرور از هموطنانم ، خود و چهار هزار قوه فداکار صدیق شاه پرست ایالت خراسان باز نخواهد داشت .
چون این تلگراف خود را از هر حیث جامع می دانم دیگر از حضور در تلگراف خانه معذرت خواسته عرض می کنم، درخانه اگرکس است یک حرف بس است،هفتم سنبله ۱۳۰۰ نمره ۵۷۷ – محمد تقی.
امیر شوکت الملک علم پس از وصول و مطالعه تلگراف کلنل محمد تقی خان ، جواب ایشان را چنین داد :
لیله ۸ سنبله ۱۳۰۰ شمسی ، مشهد – جناب اجل کلنل محمد تقی خان دام اجلاله العالی ، تلگراف عالی زیارت شد ، عرایضی که دیشب خدمت حضرت آقای معتصم السلطنه فرخ کردم خصوصی ،و از نقطه نظر دوستی و وطن پرستی بود ، نه رسمیت، اینک در جواب تلگراف ، باز هم از نقطه نظر دوستی و وطن خواهی مختصری عرض می کنم ، سبزه منکر حسب و نسب و لیاقت شخصی سرکار نیستم و جزء خودنمائی خواهد بود  اگر بنده نیز عرض حسب و نسب نمایم ، فقط این قدر عرض می کنم . در مدت عمر خودم بقدی سخت و سست روزگار و پشت هم اندازی ها  دیده ام که دیگر خسته شده ام ، واگر پیش آمد روزگار بگذارد دیگر هیچ میل به کار بازیر و بالا شدن روزگار ندارم ، و فقط نقطه نظر شخصی من این است ، که باید از حیث از دیار معارف به وطن و دولت خود خدمت نمود ، نه از جهت دیگر .
اینکه حضرت عالی می فرمائید ، نیم جانی را می خواهم در راه وطن فدا نمایم ، بفرمائید وطن منحصر به محوطه ارض اقدس است یا تمام مملکت ایران ، و آیا می خواهید جان نثاری را تحت حکم همین سلطنت و دولت بمعرض نمایش آورید یادولت دیگر تشکیل دهید ، تا این  دو جواب را مرحمت نکنید نمی توانم چیزی عرض کنم ، اینکه می فرمائید این یالت می رود در زیر آتش انقلاب ویران شود ، آیا به نکته توجه فرموده اید که اگردر یک خانواده طفل خردسالی خیانتی وارد آورد دیه برعاقله است نه طفل صغیر ؟ اینکه به بنده اظهار لطف فرموده اید که نسبت به بنده قصد سوئی نفرموده اید ، نخواهید فرمود متشکرم ، ولی افسوس که بنده بخود اینقدر اهمیت نمی دهم و تمام افراد مملکت را برادر و خواهر و هموطنم می دانم ، چو  عضوی بدرد آورد روزگار ،دیگر عضوها رانماند قرار ، در خاتمه عرض می کنم ، حضرت‌ آقای کلنل محمد تقی خان (!) عقیده من این است ، اگر نصف اهالی مملکت در موقع خطر خارجی کشته و نابود گردد و تمام خاک مملکت ویران شود ،هیچ اهمیتی ندارد و نباید ترس داشت ولی با اغراض شخصی و خودنمایی دیگری دما غی خونین شود زیاد است ، اگر خودتان غیر از این تصور فرمائید ، اشتباه کرده اید ، اگر دیگری غیر از این بشما عرض کند ، رأی بدهد یا نادان است یا مغرض ؟ آقایان محترم اهالی ارض اقدس اگر مخالف این عقیده بنده هستند. بگوئید خود را به بنده معرفی فرمایند که به بینم از پادشاه جسم جاهشان چه خواسته اند که داده نشده ، و اگر مطلب غیر از اینها است ، پرده پوشی لازم نیست که مردم به اشتباه بیفتند ، به طور نصیحت به خود و تمام هموطنان صالح عرض می کنم ،از خدا و خلق هر د و باید ترسید ؟ زیاده عرض ندارم ، محمد ابراهیم.(۱)
دراین موقع دراثروساطت ژنرال حمزه بسیان عموی کلنل محمد تقی خان ، هئیت دولت تصویب کرد که کلنل محمد تقی خان ازکشور خارج شود،ومادام العمرما سی سیصدتومان مقرری دریافت نماید
کلنل ، حاضر شده بود که نصایح عمویش را به پذیرد و به خارج از کشور برود ، اما در اثر مساعی مشاوران بداندیش او که منافع شخصی خود را در نظر داشتند . مانع اجرای تصمیم کلنل شدند. او را به مهلکه انداختند.


نويسنده / مترجم : -
زبان کتاب : -
حجم کتاب : -
نوع فايل : -
تعداد صفحه : -

 ادامه مطلب + دانلود...

اسناد تاریخی۱

1,665

بازدید

اسناد تاریخی۱ ۲٫۰۰/۵ (۴۰٫۰۰%) ۱ امتیاز
اسناد مهم تاریخی که در این مجموعه به نظرتان می رسد ، بخشی از معاهدات سیاسی ، فرمانهای سلطنتی ، اسناد وقایع تاریخی ، اسناد حقوقی ، و نامه های خصوصی تاریخی خراسان است ، که در طول سالهای تحقیق و تهیه مطالب تألیفات متعدد خود ، درباره ی روی دادهای این استان گرد آوری کرده ام ، با آنکه اغلب این استاد و عکس ها در بعضی از تألیفات منتشر شده بنده به چاپ رسیده است ، با این وصف ، در اثر توصیه و تأکید دوست فاضلم جناب آقای دکتر محمد حسین پاپلی یزدی استاد دانشگاه مشهد ، که مرا به گرد آوری و چاپ اسناد تاریخی خراسان وعکس های مربوطه قشویق و ترغیب فرمودند . به تهیه این مجموعه و شرح های توضیحی اسناد و عکس های مربوطه که تاکنون از اشخاص و منابع مختلف جمع آوری نموده ام و در ارشیو کتابخانه ام داشتم اقدام کردم. تا چاپ و منتشر شد و مورد استفاده محققان و دانشجویان قرار گیرد . لازم به ذکر است ، که این مجموعه اسناد مقدمه ای است بر شناخت کل اسناد مربوط به وقایع و مطالب تاریخی خراسان که در بایگانی های دولتی و شخصی وجود دارد ، امید است باانتشار این اسناد ، دارندگان اسناد تاریخی خراسان که در بایگانی های دولتی و شخصی وجود دارد ، امید است با انتشار این اسناد دارندگان اسناد تاریخی خراسان همت کنند اسناد خود را چاپ و در دسترس پژوهشگران قرار دهند ، یا لطفاً فتوکپی روشن وخوانای آن را برای بنده ارسال فرمایند تا در چاپ بعدی این مجموعه استفاده گردد، و مجموعه کاملتر در اختیار علاقمندان گذارده شود.
جای تردید نیست که هیچ منبعی ، دقیق تر و درست تر از اسناد نمی تواند ، زمان و حقایق روی دادها را برای پژوهش گر روشن نماید.
در قدیم اسناد را به سه نوع با عناوین زیر تفکیک و تقسیم می کردند .
۱-    سلطانیات ، شامل ، مکاتبات سلطنتی و فرامین و احکام درباری
۲-    دیوانیات ، شامل ، مکاتبات اداری دولتی
۳-    اخوانیات ، شامل ، مکاتبات خصوصی
بعضی از منشیان درباری و دبیران قرن های گذشته ، همت به جمع آوری مکاتبات درباری و دیوانی و شخصی به نام ، منشآت ، و ترسل ، نموده اند ، که نام آنها و آثارشان در کتب ادبی و تاریخی ذکر شده است ، و امروز آن اسناد مورد تحقیق و استفاده ی پژوهشگران می باشند .
جای خشنودی است که درسال های اخیر ، سازمان اسناد کشور و سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی ایران و بعضی از محققان دست به انتشار اسناد روی دادهایی تاریخی و مدارک فرهنگی زده اند که فوق العاده برای محققان مفید بوده و از آنها در تحقیقات و تألیفات خود بهره برده اند ، که یکی از آنها نگارنده هستم
از خوانندگان گرامی تقاضا دارم با مطالعه شرح توضیحی مربوط به هر یک از اسناد و عکس های چاپ شده در این مجموعه هر گونه نقص و نارسایی مشاهده فرمایند ، توضیحات لازم را با فتوکپی اسنادی که دارند ، برای تکمیل اسناد منتشر شده دراین مجموعه نشانی پستی نگارنده در سال فرمایند ، تا به نام خودشان در تجدید چاپ اضافه و منتشر گردد ، شهریور ۱۳۷۲ – سید علی میر نیا ۱۳۷۶
مشهد ، صندوق پستی ۳۸۳۹/۹۱۳۷۵
تلفن – 99،۷۶۱۴
سکه سلطان ارغون
ضرب قوچان
سلطان ارغون پسر اباقاآن نوه هولا کوخان پس از سلطان احمد تکودار عمویش به ایلخانی مغول خراسان رسید ( ۶۸۳ هـ ، ق) و تا سال ۶۹۰ هـ ، ق  در این سمت بود ، وی سکه هایی در شهر قوچان (خمپوشان ) ضرب زده که نمونه آن در تصویر دیده می شود .
سکه ظهیرالدین سربدار
ضرب اسفراین
ظهیر الدین سربدار بعد از خواجه یحی کروبی سومین حاکم این سلسله بودکه در سال ۷۵۹ هـ ، ق به این مقام رسید حکومت وی تا سال ۷۶۰ دوام یافت ، او سکه هایی که در اسفراین ضرب زد که نمونه ای از آن در تصویر دیده می شود .
۱-    بالا – سکه ارغون خان مغول ضرب خبوشان (قوچان )
۲-    پایین – سکه ظهیر الدین سربدار ضریب اسفراین
سند تاریخی تفویض سلطنت ایوان
به نادر شاه افشار ، که دریکی از خانه های درگز پیدا شد
وثیقه نامه که سران طبقات مردم ایران و بزرگان و معاریف استان ها و شهرستانهای کشور و امراء و فرماندهان ارتش ،که دردشت مغان در ماه شوال ۱۱۴۸ هـ ، ق ، نوشته و ضمن آن با پذیرفتن شرایط نادر بشرح زیر :
۱-    ترک هواخواهی از سلطنت اولاد صفویه
۲-    پیروی از مذهب سنت و جماعت جعفری ، و خودداری از سب ولعن خلفای راشد(عمر و عثمان )
۳-    تعهد وفاداری به سلطنت او و اولاد او با قید سوگند ، سلطنت ایران را به نادر تفویض کردند ، تصادفاً هنگام تعمیر خانه علی خان درگزی در سال ۱۳۳۱ شمسی ، از میانی که در پوشش سقف و کاربرده بودند پیدا شد.
علی خان درگزی اولاد یکی از سرکردکان سپاه نادرشاه بود ، که در موقع نوشتن آن وثیقه نامه در التزام رکاب نادر و در حضور نادر در دشت مغان بوده است .
این سند مهم و بی نظیر در چند نسخه با خط خوش مستعلیق شکسته شده ، که احتمال دارد خط میرزا مهدی خان استرآبادی منشی مخصوص نادر باشد ، و به وسیله ی چند نفر معتمد که ممکن است یکی از آنها جد همین علی خان درگزی باشد ، به مهر و امضاء حاضران رسیده است ، و یکی از نسخه ها دست او باقی مانده و چنانکه ذکر گردید، در سال ۱۳۳۱ در درگز پیدا شد.
نادر شاه افشار ، اصلاً از طایفه قرقلو یکی از طوایف ایل افشار درگز بود ، افشار یکی از ۲۴ قبیله اوغوز می باشد ، نادر شاه و در روستای دستگرد سال ۱۱۰۰ هـ ، ق متولد شد ، و دوران کودکی ، نوجوانی  را در درگز گذرانید ابتدا گوسفندان پدر را می چرانید ، سپس رئیس سواران حکومتی درگز شد ، و بعد به خدمت شاه طهماسب دوم صفوی درآمد مراحل ترقی را تا دست یابی به سلطنت ایران با ارابه و انجام خدمات ارزنده ی خود پیمود . این سند ، پس از کشف به وسیله ی دانش بزرگ نیا نماینده وقت مجلس شورای ملی خریداری شد ، و به موزه ی ایران باستان اهداء گردید ، که امروز در آن جا نگهداری می شود (تصویر شماره ۱ ) متن این سند چنین است :
متن وثیقه نامه دشت مغان
در حدود دو قرن است که خاندان صفویه ، تاج و تخت سلطنت را از تصرف سلاطین ترکمانپه که اهل سنت بوده اند گرفته ، و خود براریکه سلطنت نشسته اند ، برای اینکه سلطنت خود را استحکامی بخشند بفکرشان رسید ، فیما بین اهم بنای سب و رفض گذاشته و به دستیابی این تدابیر آتش افروزند ، و مردم را به جان یک دیگر اندازند ، این تفرقه اندازی آنقدر پیش رفت ، تا این که مسلمین دست از مقاتله کفره برداشته مشغول اسر و قتل نفوس و غارت و نهب اموال و برادران دینی خود شدند ، وضع مملکت به آنجا رسید ، که طایفه لزکیه (لکزیه)به شروان ، و افاغبه بر عراق و فارس و اصفهان ، و ملک محمود سیستانی برخراسان و عثمانی بر آذربایجان و کرمانشاهان و همدان ، و روسیه بر مازندران و گیلان دست یافتند و متصرف شدند . اهالی این دیار و بلدان جمیعاً پامال جنود حوادث فتنه اسیر سرپنجه فتور و محسن گشتند ، بعد از این که دست امید ، ما بی کسان و هر سو گسیخته گردید ، دست به دامان پروردگار یکتا دراز کردیم ، و ازدرگاهش خواستیم بعداز عسر یسری ، به عنایت یزدانی و مرحمت صمدانی ، کوکب وجود مسعود همایون و نیر تا بناک ذات فرخنده صفات میمنت اثر طالع و بار کاب برگزیده حضرت خالق ، زحمت کش راه خلایق ، آفتاب اوج سلطنت  جهانبانی ، و ستاره برج معدلت و گیتی ستاد ، مظهر قدرت الهی ، دست افشار معدن پادشاهی را از افق خراسان تابان ، مشعل دولت فروزش را برای ظلمت زایی شب تیره روزی سیله بختان ، روشن و فروزان ساخت ، اولاً به نیروی تأیید الهی دارد الملک خراسان را از وجود متغلیه پرداخت ، بعد از آن ، رایت فراز عزیمت به جانب اصفهان گشته ، و اصفهان و ممالکی را که درتصرف افاغنه بود مسخر ساخت ، و همچنین ولایت مازندران و گیلان را از تصرف اروس ، ممالک آذربایجان و کرمانشاهان و همدان و گرجستان را از تصرف عثمانی انتزاع و مسخر کرده ، آثار جور و عدوان را بردند اخت ،در این اوان سعادت غشان ، که یعون عنایت یاری ، و چیره دستی بخت فیروز بر همگی دشمنان و سرکشان ایران و اطراف ممالک محروسه غالب و مظفر ، و رعایاو ضعفای این بلاء که چندین سال بود اسیر انواع مصائب و گرفتار محسن نوائب بودند ، هر یک از مکان و مسقر خودآسوده حال درفاهیت پرور شدند و کارعدل … تمام و امور ممالک نظام یافت ، تمام اهالی ممالک ایران را از اسید و فاضل ، و عالم و جاهل ، و خرد و بزرگ . و تاجیک و ترک ، و صغیر و کبیر ، و برنا و پیر را در صحرای مغان در اردوی ظفر نمون احضار فرمود و خواهشمند اذن کلات و ابیورد (درگز ) گشته مقرر فرمودند ، که از بردی خود از سلسله صفویه با سایر طبقات امم هر کس را که خواهیم ، به سلطنت دریاست قبول کنیم ، چون اهالی ایران آنچه در وتن مدت به روزگار خود دیده ، از گل خیر بوستان دولت صوفیه بود ، که در عهد ایشان ، آتش فتنه و نقاضت افروخته گشت همگی اطراف را به دشمنی و ما را به دست انواع بالا یا و محن داده ، و در این اواخر از عهده ضبط و محافظت ما برنیامدند و در معنی همگی آزاد کرده بندگان اقدس بودیم ، از چنگ اعدا نجات ، و قالب افسرده ما را دوباره حیات دادند ، لهذا همگی در مقام تمنا آمده ، و دست به دامن مرحمتش زده مستدعی فرسخ این عزیمت هستیم ، بندگان اقدس از راه مرحمت استدعا کمترینان را پذیرفته ترک عزیمت مذکور فرمودند ، و کمترینان قلباً و لساناً و متفق اللفظ و الکلمه بندگان اقدس را به سلطنت و ریاست اختیار و ترک تولای سلسله صفویه کرده عهد و شرط و قرار و اعتراف کردیم ، که نسلاً بعد نسل شیوه سب و رفض مبدعه دولت صفویه را که گناهی عظیم بود با لکیه ترک و مذهب و سنت حنیف جعفری که همیشه راهنما و مطبوع امت احمدی بوده قبول و مسلوک نمائیم ، و از سلسله صفویه ذکوراً و اناثاً احدی را تابع و مطیع نشویم ، ودر هر ملک و شهر که باشد ایشان را اعانت و متابعت نکنیم ، و از هر یک از کمترینان که نسلاً بعد نسل خلاف عهد و قول ظاهر شد ، مردود در گاه الهی و مستحق سخط غضب حضرت رسالت پناهی بوده ، خون ماهدر و عرض و نفس ما مستوجب عقوبت و خطر باشد ، تحریراً فی چهارم شهر شوال المکرم سنبه – 1148 هجری قمری
تعدادی از نام و مهر حاضران در مجلس
خراسان
امام قلی بیگ ، قرقلوافشار
امام وردی خان قرقلوافشار
لطف علی بیگ ، کوسه احمد لوافشار
حاج محمد بیک ، مین باشی
طهماسب خان ، جلایر وکیل الدوله
محمد علی بیک ، قرقلو ، نایب ایشیک آقاسی
علی قلی بیک ، قرقلو
باباخان ، چایشلر
اراس (اراض ) سلطان ، قراباشلو
ابراهیم بیک ، استاجلو
شکر سلطان ، باچوانلو
محمد امین بیک ، کلانتر درجز
شیخ عبدالله ، در جزی
شیخ محمد ، درجزی
علی رضا بیگ ، افشار
میرزا جعفر ، کلانتر درون عاشورخان در جزی
میرزا غندم ، کلانتر آشخانه
رضا قلی ، قرقلو
رستم بیک ، قرقلو
امام وردی بیک ، افشار
محمد بیک ، قرقلو
حسن بیک ، وکیل قراچورلو
محمد کریم بیک ، قرقلو
شیر محمد ، در جزی
میرزا رضا قلی ، در جزی
محمد خان عاصل میانکوه
مصطفی بیک ، کیوانلو
احمد بیک ، گرایلی
شعادت خان قوقلو ، کشیک چی باشی
قوچه خان ، شیخوانلو
سلطان علی بیک ابیوردی
محمد رضا خان پساکوهی
محمد ولی ، در جزی
علی قلی بیک ، وکیل قوشخانه
عباس قلی بیک ، قره قوینلو
مرشد علی بیک ، وکیل گرایلی
بهبود خان ، برودنلو
استراباد
محمد قلی خان قاجار ، بیگلربیگی استراباد
جان محمد خان قاجار ، میرآخور باشی صحرا
علی رضا بیک
محمد رضا بیک ، سرکشیک باشی
محمد علی بیک ، شامبیاتی
ابراهیم بیک ، ایروانلو
فارس
امیر خان زند
محمد رضا بیک زنگنه
نام نمایندگان سایر ایالات ایران متأسفانه محو شده و از بین رفته است. (۱)
در این جا لازم به ذکر است ، که نادر شاه با تشکیل مجلس مؤسسان در دشت مغان و نظر خواهی درباره سلطنت ایران ، تنظیم وثیقه نامه بر تقویض سلطنت ایران به او که تا آن روز چنین کاری شاید در ایران بی نظیر بود ، دو نظر و هدف داشت :
۱-    چون مدتی در خدمت شاه طهماسب دوم بود و با ارائه کفایت و لیاقت و فداکاری ارزنده در باز پس گرفتن استان ها و شهرستان های ایران و همچنین تاج و تخت سلطنت ایران از غاطبین بیگانه ، که این خدمات مورد توجه شاه قرار گرفته و بزرگترین مقام نظامی یعنی شبیه سالاری ارتش ایران را اختیارات امور شرق کشور یعنی فرمان فرمایی استان های خراسان و افغانستان و سیستان و گرگان را به او اعطا کرده بود و مهمتر از آن خواهر خود راضیه بیگم را که قبلاً زن محمود افغان بود و بعد ازکشته شدن او بیوه مانده بود به همسری نادر و خواهر کوچکتر خود را به نام فاطمه سلطان بیگم به همسری رضا قلی میرزا پسر نادر داده و بدینوسیله و از این طریق نادر را به خود نزدیکتر ساخته بود ، لذا نادر خواست با انجام این کار مردم ایران ، او را در مقابل آن همه عنایات شاهانه نمک نشاس ندانند و بی وفا نخوانند .
۲-    نادر توجه داشت که هنوز ایرانیان به خانواده سلطنتی صفویه از لحاظ مذهبی ، که پادشاه آن سلسله را مرشد و رهبر مذهبی خود می دانند سخت دلبستگی و علاقه دارند ، خواست با سپردن آن وثیقه نامه و تقویض سلطنت ایران با قید تعهدات در انجام شرایط نادر ، از طرف سران و بزرگان کشوری و لشکری ایران ، در آینه کسی به هواخواهی صفویه سربلند نکند ، و او بتواند ادعا نماید که مردم از صفویه رو گردان شدند ، و سلطنت ایران را به او دادند .
نادرشاه ، با توجه به اوضاع اسف بار ایران در اواخر دوران صفویه که کشور پارچه ، پارچه شده ، و هر قسمت در تصرف وزیر سلطه غاصب بیگانه ای بود . که او کمر همت بر بست و جان بر کف نهاد با قدرت شمشیر و یاری سران و سربازان فداکار سپاه خود همگی آنها را از کشور بیرون راند و تاج و تخت ایران را باز پس گرفت ، حقاً شایستگی پادشاهی ایران داشت ، ولی متأسفانه با آن همه پیروزی های درخشان در جنگ ها و توسعه حدود مرزهای کشور و به دست آوردن غنائم بسیار ، در اثر توطئه و دسائس نزدیکان خود که از روز اول سروری او را تحمل نداشتند ، و سعی می کردند که او و سلطنت او و اولاد او را نابود سازند و موفق هم شدند ، نتوانست از آن همه غنائم در جهت عمران و آبادی و ترقی کشور و تأمین رفاه مردم استفاده نماید و همگی پس از او نابود شدند .
نامه نیکلای اول امپراتوری روسیه
به عباس میرزا نایب السلطنه و فرمان فرمای خراسان درباره نظم و امنیت ناحیه خراسان
نیکلای اول امپراتور روسیه ، هنگامی که عباس میرزا نایب السلطنه و فرمان فرمای آذربایجان به فرمان پدرش فتح علی شاه قاجار به سرپرستی استان خراسان منصوب و مأمور سرکوبی طغیان خوانین ، و برقراری نظم و امنیت این استان گردید ، نامه ای به تاریخ ۱۲۴۸ هـ ، ق برابر با ۱۳ سپتامبر ۱۸۳۱-م به عباس میرزا نوشت و ضمن ابراز محبت و علاقه به عباس میرزا ، در آن نامه برای رفع اغتشاشات و قلع و قمع طاغیان و برقراری نظم و آرامش به وی تأکید کرد ، و اعلام نمود ، که به سردار گرجستان دستورداده شد،که دراین لشکرکشی، مهندسین ومأمورین وملزومات موردنیازرادر اختیار او قرار دهد.
این نامه تاریخی از هر لحاظ حائز اهمیت است ، و ما این جا ترجمه سند شماره ۲ و متن نامه اصلی شماره ۳ را چاپ می کنیم و به نظر خوانندگان ارجمند می رسانیم. باید توجه داشت ، که روسیه تزاری سعی و کوشش داشت تا براساس وصیت بطرکبیر راهی از طریق ایران به خلیج فارس و هندوستان به دست آورد. بنابراین اقدام به تصرف مرو و سرخس ایران نمود و خود را به هرات و مرز هندوستان نزدیک کرد .
ترجمه نامه علیحضرت امپراطور روسیه
از فضل خداوند یگانه نیکولای اول سلطان غالب قاهر را امپراطوری داد بکلی ممالک روسیه و غیره .
بشهزاده عزیز ما عباس میرزای ناب السلطنه دولت ایران محبانه مرقوم می شود که من بهیچوجه از نوشتجات .
آخری شما بطوریکه مرقوم داشته بودید متشکی نشده ام بهمان مهربانی که داشته ام باقی و برقرار مپاشم مبت باطنی قلبی ما نسبت بشخص شما تغییر نیافته است الفت مهربانی درباره شما بصدقت عن صمیم القلب بوده و خواهد بود چنانچه از استعداد حالیه دولت ایران بقسمیکه اظهار داشته بودید زیاده از حد خوشوف و خورسند شدم باهمه اینحال همیشه سرصدم که بان استعداد چگونه از عهد بنظم طرف خراسان خواهد برآمد.
خراسانی که یک جزء ، از ممالک محروسه ایران متصرفی پدر شما برادر فکرم ما فتحعلی شاه است هر ایامی در اغتشاش است مع ذالک ملتفت نظم انصفات  نشده ایم برشما واجب و لازم است که اسباب نظم این مملکت را آماده  و حاضر نموده به امنیت صفحات خراسان بکوشید که رفع اغتشاش انصفحات قبل از وقت شده باشد باقنصای نظم مملکت داری و امور جهان داری در بروز فتنه و فساد و اختلال در بلاد دولت را مسامحه و غفلت در قلع و قمع اغتشاش مملکتی نباید نمود . یقین ما حاصل است در صورتیکه شما اقدام برفع و منع اغتشاش خراسان نمائید امنیت راراهی در انصفحات حاصل خواهد شد بلاحظه دوستی و مروت فیما بین از طرف امپراطوری ما بسردار گرجستان حکم داده شد.
موافق خواهش شما به سر حدات ایران حاضر شده از فرستادن صاحب منصبان و مهندسین و مأمورین و سایر ملزومات کمال مواظبت را نموده و در خدمت و همراهی بشما بخراسان رفته رفع فتنه و فساد  را کرده انصفحات را منظم دارند در این ائنا خوش دارم ازنقل کردن مملکت لهستان که به تفصیل آن را  شما بنویسم لله الحمد شورش و اغتشاش ملت پولاک به قوت عساکر منصوره ما مضممل و منکوب کردید . اهالی یاغی طاغی لهستانی در ثانی با طاعت و تابعیت  ما در آمدن حالا ما مثل کراف پاسکویج فاتح ارمنستان و قنیاز و رشوف اسکی فتح نمایان عظیمی در لهستان در شهر ورشر نمودند اشطام کلیه که در آن ممکلت احداث شده بود و سبب طغیان لهستانی تا شیرازه نظم مملکت از هم کسیخته شده بود بتکرار سلسله نظم ممالک لهستان بهم پیوسته کردید بنابراین شکر و سپاس به درگاه خداوند پی قیاس بنماییم که آن قدر قدرت و تسلط بماکرامت فرمود که طاغیان را بقهر و غلبه مغلوب و منکوب کرده ما را وسیله تربیت ملت اعمار و آبادی بسیاری از مملکت فرموده است بهرحال شما را بحفظ خداوند حفیظ علی الدوام می سپارم حررا در سنکت پطربورزم مورخه سیزدهم سبتامبر درسنه تولد ناجی عیسی مسیح مطابق ۱۲۴۸ هجری در سال ششم سلطنت ما ترجمه بنده در کاه میرزا هارطون
اسناد واگذاری استان هرات به افغانستان
استان هرات تا دوران سلطنت ناصر الدین شاه جزیی از خراسان بود ، و در اثر رقابت دو ابر قدرت قرن « انگلیس ، روسیه تزاری » در آن که :
۱-    روسیه تزاری براساس وصیت و توصیه پطرکبیر می خواست به هر وسیله ای  که شد ، از طریق ایران و افغانستان به هندوستان و آب های اقیانوس هند دست یابد.
۲-    انگلستان ، با توجه به این هدف روسیه تزاری ، می کوشید در پیش روی روسیه به سوی هدفی که دارد ، سدی ایجاد کند و دولت هایی ظاهراً مستقل و باطناً دست نشانده خود ، در میان مناطق نفوذی روسیه مرز هندوستان به وجود بیاورد.
این دو ابر قدرت به منظور مساعد ساختن زمینه اجرای نقشه های خود ، دائماً در ایران و افغانستان و مرو ، داشت ترکمان ، مشغول فریفتن خوانین و رؤسای ایلات و یا افراد مستعد دیگر بودند ، و آنها را تحریک می کردند ، که دست به شورش و اغتشاش در استان ها و شهرستان ها بزنند و به عناوین مختلف طغیان و قیام نمایند ، تا بدان وسیله نیروهای کارآمد دولتی و ملی را به جای یک دیگر بیاندازندو دولت مرکزی را تضعیف نمایند ، و با استفاده از این وضع به سوی اهداف خود پیش روند .
روسیه تزاری در دوران سلطنت ناصرالدین شاه قاجار با سرعت به سوی مرزهای هندوستان « از طریق ایران – هرات ، قندهار » پیش می رفت تا از طریق هرات و قندهار بدان دست یابد.
انگلستان نیز سریعاً دست به کار شده ، مقدمات روی کار آوردن فردی دست نشانده و تحت نفوذ خود در مسند نخست وزیری و رأس دولت ایران فراهم می ساخت .
امیر کبیر نخست وزیر باکفایت ایران که هرات را با تدبیر تحت تابعیت ایران نگاه دانسته بود ، به فرمان ناصر الدین شاه جوان کشته شد ، و میرزا آقاخان با کمک سفارت انگلیس در تهران بجای او صدر اعظم (نخست وزیر ) ایران گردید ، و در نهانی مقرر شد ترتیب واگذاری هرات را به افغانستان فراهم نماید . در این موقع سلطان مراد میرزا حسام السلطنه استاندار خراسان بود ، و دوست محمد خان امیر افغانستان به تحریک انگلستان تصمیم گرفت هرات را به تصرف آورد ، و به حوزه ی اقدار خود ضمیمه نماید ، لذا شورشی در هرات برپا کردند ، حسام السلطنه ، با سپاه تحت فرمان خود در خراسان و افراد مکری کمک نیروهای ایلات و طوایف خراسان به سوی هرات لشکر کشید ، و هرات را تصرف کرد .
دولت انگلستان هم نیروی نظامی به جنوب ایران وارد کرد و کشتی های جنگی اش در بندر بوشهر لنگر انداخت ، و به جزیره خارک و بوشهر نیرو پیاده نمود و آنجا ها را به تصرف در آورد .
میرزا آقاخان نوری نخست وزیر دست نشانده انگلیس ها سعی داشت با انگلیس مصالحه نماید . لذا ناصر الدین شاه را وادار ساخت که به حسام السلطنه فرمان دهد. تا هرات را تخلیه کند و به مشهد برگردد.
حسام السلطنه محرمانه به ناصر الدین شاه پیغام داد ، که از آمدن کشتی های جنگی انگلستان به بندر بوشهر و پیاده شدن نیروهایش در جزیره خارک و بوشهر نگران نباشید ، زیرا سپاهیان هند در این موقع در هندوستان شورش کرده اند ، و انگلستان سخت گرفتار فرونشاندن این شورش است ، زحمت ما را به هدر ندهید ، ما می توانیم تا هندوستان هم برویم. ولی میرزا آقا خان نوری ، ناصر الدین شاه را از موافقت با این پیش نهاد بازداشت  و حتی او را متوجه به موضوع خیالی ساخت ، که اگر حسام السلطنه هندوستان را بگیرد ، در آن صورت سلطنت ایران را هم به سادگی و آسانی به دست خواهد آورد . لذا ناصر الدین شاه امیر اکید به حسام السلطنه صادر کرد که فوری هرات را تخلیه کرده و به مشهد مراجعت نماید . و الا یقین خواهد کرد که او مستمرد و یاغی شده است ، حسام السلطنه ناچار با تأسف بسیار قوی خود را از هرات خارج ساخت ، و هرات را به سلطان احمد افغانی واگذاشت و به مشهد برگشت.
درباره ی واگذاری هرات به افغانستان با مساعی میرزا آقا خان که منجر به بستن قراردادی به نمایندگی فرخ خان امین الملک غفاری در پاریس شد . اسناد جالب توجهی موجود است که حقایقی را روشن می نماید ،در این جا چند سند مربوط به واگذاری هرات دیگر نقل می شود .
۱-    فرمان ناصرالدین شاه قاجار به عنوان فرخ خان امین الملک نماینده اعرافی ایران به پاریس برای مذاکره و روپرداخت خسارت جنگی و عقد قرار داد بستن فرمان چنین است :
مهر ناصر الدین شاه «الملک الله ، السطان بن سلطان بن ناصر الدین شاه قاجار»
امین الملک فرخ خان ،و عده تخلیه هرات محض حفظ دوستی و خاطر خودهی دولت انگلیس بشرط قرار نامه شیل صاحب عیب ندارد برای خاطر دوستی انگلیس قبول کردیم اما خسارت مردم هرات را از ما خواستن بکدام شرط دوستی سزاواراست اگر مقصود دولت انگلیس دوام و بقای دوست (دوستی ) میان این دو دولت باشد ، این تکلیف جریمه دادن به هراتی بقدری در مزاق دولت و ملت ایران تلخ و کرردر خطرناک است که منافات تمام با بقای دوستی دولتین خواهد داشت ، و دورنیست که اولیای دولت انگلیس خود نیز به معایب این تکلیف متوجه شده باشد . تا حال با الضاف خود از آن صرافت افتاده باشند ، مطالبه خسارت از یک دولت کارعمده ایست هراز ملاحظه لازم دارد ، آن هم در صورتی که آن ملک و آن خسارت راجع به خود آن دولت باشد ، که مطالبه خسارت می کنید ، هزاره و هراتی با دولت انگلیس که این حالت را داشته است بجز قرار نامه شیل صاحب که آن هم از خود او نقض پیدا کرده چیزی در میان نبوده اینست ، و نیز چیزی همان قرارنامه نبوده است که هزاره و انگلیس رامناسبتی به یک دیگر برهد. باری ما از مراه گرفته (تصرف کرده‌) محض حفظ دوستی دولت انگلیس چشم می پوشیم و همان قرار نامه شیل صاحب را مدتیست اولیای دولت انگلیس قصدیق ایشان که هنوز نشده بود معمول می دادیم ، و در حقیقت دلیل بزرگی دررده دوستی آن دولت بوده ، باز ترضیه مستر . را نمایم . بازهماشان . از دولت که دستورالعمل داری ، اولیای دولت ها حاضرند . مابقی را که هیچ سابقه نداشت و بر حسب این نیز عمل نموده است و امر یست تازه که تابحال شنیده نشده بود و علانیه منافات با قیال استحکام دوستی دولتین دارد. چه اسم می توان گذاشت و دولت و ملت ایران جاناً و مالاً چگونه متحمل می شود ، تحریراً فی به شهر ربیع الثانی ۱۲۷۳  ، ناصر الدین شاه در حاشیه بالا باخط خود نوشته است .
امین ملک ، ما هرات را موافق قرارنامه که با شیل صاحب وزیر مختار سابق آن دولت داده ایم ، تخلیه می کنیم ، بشرط که آن قرارنامه مجری باشد، بغیر از این دولت انگلیس دو (آن) را ممضی دارد و الافلا ، این علامت بزرگی است که ما همیشه طالب بقای دوستی دولت انگلیس بوده و هستیم ، سایر را جناب صدراعظم بتو نوشته اند از همان قرار جی تخلف رفتار کند  20ربیع الثانی ۱۲۷۳ (تصویر شماره ۴)
۲-    نامه مورخ ۱۵ رجب ۱۲۷۳ میرزاآقاخان نوری نخست وزیر دولت ناصر الدین شاه :‌ به امین الملک (فرخ خان غفاری) درباره دادن اختیارات تام در گذراندن سریع امر واگذاری هرات به افغانستان . با متن زیر :
برادر مکر، کاغذهای شما این دفعه مرا به حیرت زیاده از حد انداخت ،که نوشته بودید دستورالعمل و اختیار مطلقه بلاشرط از برای شما انفاذ شود ، و علاوه در کل کاغذهای خودتان دلایل و براهن بر حسن عمل خود مادام توقف اسلامبول متعلق به سئوال و جواب با ایلچی (سفیر) انگلیس اقامه کرده بودید اولاً ، کسی شما را مورد ایراد نساخته بود ، بر فرض که یک دو نفر اشخاص بی اطلاع از بابت هوای نفس یا عدم شعور و یا غرض خارجی حرفی بگوید ، در مقابل اراده همایون وعقیده و اعتقاد اولیای دولت که عالم به کلی و جزئی امور و مراتب دستورالعمل و حالت خطرناک شما بوده و می باشند ، چه اعتباری خواهد داشت و حال اینکه مکرر و بی هوده شما ، خود نوشتم که آنچه گفته اید همه موافق عقل و مناسب حالت ، حالیه بوده است ، و اگر حرفی و روایتی شما از قول خودم بی اطلاع برسد محل اعتماد و اعتقاد نخواهد بود ، شما هوش و حواس خود را جمع کار خودتان نمائید .
ثانیاً ، از حالا دیگر چه اختیار نامه بلاشرطی باید به جهته شما فرستاده شود ، با آن فرمان همایون موشیخ به دستخط همایون مورخه ۲۱ ربیع الثانی و کاغذ من مورخه همان تاریخ دیگر احتیاجی بدستور العمل جدید و اختیار نامه تازه نداشته و نخواهید داشت ، و همان فرمان مبارک ، و کاغذ من دستورالعمل و اختیار نامه شما بوده و خواهد بود ، علاوه کاغذ علیعده با خط معهود بشما نوشتم و پای آن رامهر کردم ، مرتب مندرجه در آن حسب الامر است ، و باید از آن قرار معمول دارید ، و حالت تردید و تفکر ، به هیچ وجه نداشته باشید ، و در خصوص آن مطلب دیگر خود را محتاج به رجوع دارد نحلافه نداشته باشید – 14 رجب الرجب ۱۲۷۳ .
امین الملک بسیار حیف بود از مدرک شما با آن دستخط مبارک و کاغذ صریح من ، و بگذران ، بگذران مرقسم باشد .(؟) تازه اختیار نامه خواسته بودید ، بلاشرط . اگر مقصود بلاشرط نبودن من است ، من که در دنیا نیستم چه اختیارنامه از من می خواهی از هر کس عوض من بر قرار کردند از او بخراه ، و اگر سایر شرایط است که اختیار کل بشما داده شده ، هر چه در دولتخواهی بتوانی کم کنی و تسهیل کنی بهتر ، والا فلا ، و اگر نمی توانی بگذرانی این اختیار نامه را بهانه کرده آن حرفی است علیعده ، شش ماه است در جنگ هستیم از همه طرف تا خدا چه کند .
عالیجاه  میرزا ملکم خان البته حق نمک مرا و زحمت مرا در حق خودش بجا  آورد، و من از زحمت او بسیار راضی هستم انشاءالله در انجام کار سعی کند ، و آرام نگیرد و بس ، پانزدهم شهر رجب امرجب ، سنه ۱۲۷۳ (تصویر شماره ۲)
فرخ خان امین الملک ، در مأموریت خود موفق شد با سفیر انگلیس در پاریس به نمایندگی آن دولت و با وساطت ناپلئون سوم ، امپراطور فرانسه به مذاکره بنشیند ، بالاخره نتیجه مذاکرات و اقدامات فرخ خان امین الملک در پاریس ، چنانکه در کتاب وقایع خاور و « رقابت دو ابر قدرت در خاور ایران » آورده ام ، با وساطت ناپلئون سوم که با کمک دولت انگلیس از ریاست جمهوری به امپراطوری فرانسه رسیده بود منتهی به عقد قرارداد ننگین میان دولتین ایران و انگلستان گردید و ضمن آن انگلستان شرایط بسیار موهن و سنگین به ایران تحمیل نمود ، و ناپلئون سوم هم کمک دولت انگلستان را نسبت به خود بااین خدمت جبران کرد ، (۱) متن قرارداد چنین است : (سند شماره ۶)
متن سند شماره ۶
قرارداد پاریس
بسم الله الرحمن الرحیم
چون اعلیحضرت خورشید رایت اقدس همایون ، پادشاه اعظم و شاهنشاه بالا استقلال کل ممالک ایران ، و اعلیحضرت شاهنشاه انگلیس هر دو علی السویه از روی صدق مایل این هستند که مصائب جنگی را که منافی میل و مکنوفات دوستانه ایشان است رفع نمایند ، و روابط دوستی که مدت مدیدی فیما بین دولتین علیتین بر قرار بوده مجدداً به این صلحی که بر وفق فواید طرفین باشد ، بربنیان محکم بر پا نمایند‌، لهذا برای اجرای این مقصود و مطلوب ، اعلیحضرت پادشاه ایران جناب جلالتماب مقرب الخاقان فرخ خان امین الملک سفیر کبیر دولت علیه ایران ، صاحب تصویر همایون و حمایل آبی و دراای کمر مکلل به آلماس و غیره و غیره و غیره را و علیا حضرت پادشاه انگلیس جناب مسجدت نصاب ، هنری ریچارد چارلس بارون کاولی ، از امنای دولت انگلیس و از اجرای مشورت مخصوصه مبارکه علیا حضرت پادشاه انگلیس جامل نشان بزرگ سئد شریف حمام و سفیر کبیر مخصوص و مختار دولت انگلیس در نزد اعلیحضرت امپراطور فرانسه و غیره و غیره و غیره را و کلای مختار خود تعین فرمودند ، و ایشان بعد از آنکه اختیار نامه های خود را ابزار و مبادله نمودند ، و موافق ترکیب رسمی دیدند فصول ذیل را مقبول و مقرر داشتند .
فصل اول – ازروز مبادله امضاء نامه‌های عهدنامه حال فیمابین اعلیحضرت شاهنشاه ایران وعلیاحضرت پادشاه انگلیس وهمچنین فیمابین خلفاء وممالک ورعایای طرفین صلح ودوستی دائمی خواهد بود.
فصل دوم – چون به دولت واقبال فیمابین دولتین ایران وانگلیس صلح برقرارگردید بحکم این فقره مقرراست که عساکردولت انگلیس ممالک ایران راتخلیه خواهدکرد، و موافق تعهدات و شرایط ذیل.
فصل سوم ـ دولتین علیتین معاهد متین تعهد می کنند  که کل اسراء که در حین جنگ بدست عساکرطرفین افتاده باشند بلادرنگ آزاد نمایند .
فصل چهارم- اعلیحضرت پادشاه ایران تعهد می کند که بلافاصله بعد از مبادله امضاء نامه های این عهد نامه یک عفو نامه کامل اعلام نمایند که بواسطه آن جمیع رعایای ایران که در وقت جنگ به مراوده خود با عساکر انگلیس مصدر خیانتی شده باشند از عقوبت این حرکت خود معاف باشند . بطوری که هیچ کس هر درجه داشته باشد به جهت این حرکت خود مورد تنبیه و اذیت و تعدی نخواهد شد.
فصل پنجم – اعلیحضرت شاهنشاه ایران تعهد می نماید که بلادرنگ لازمه تدابیر رابکار ببرد که عساکر و کارگزاران ایران را از ملک و شهر هرات و سایر ممالک افغانستان پس بکشد ، تخلیه ممالک مزبور ۰ تا مدت سه ماه بعد از مبادله امضاء نامه های این عهد نامه معمول خواهد بود.
فصل ششم – اعلیحضرت شاهنشاه ایران راضی می شود ک ترک بکند کل ادعاهای سلطنتی بر خاک وشهر هرات و ممالک افغان ، و هرگز مطالبه نکند از رؤسای هرات و ممالک افغان هیچ علامت اطاعت مثل سکه و خطبه و باج ، و نیز اعلیحضرت ایشان تعهد می کند که بعد از این از هر ملاخله در امورات داخله افغانستان اجتناب نماید ، اعلیحضرت ایشان و عده می دهد که استقلال هرات و تمام افغانستان را اعتراف نماید ، و هرگز به استقلال ممالک مزبور مداخله نکند ، در صورت ظهور منازعه فیما بین دولت ایران و  ممالک هرات و افغانستان ، دولت ایران تعهد می کند که اصلاح آن را رجوع به اهتمامات دوستانه دولت انگلیس نماید ، و اقدام به جنگ نکند ، مگر در صورتی که اهتمامات دوستانه دولت انگلیس مثمر ثمر نشود ، از طرف دیگر دولت انگلیس تعهد می کند که همه وقت اعتبار خود را در ممالک افغان بکار ببرد و نگذارد که از آنها باعث هیچ گونه تشویش و پریشانی دولت ایران بشود ، و اگر دولت ایران در وقوع مشکلات رجوع به دولت انگلیس نماید ، دولت انگلیس نهایت کوشش را خواهد کرد که منازعات فیما بین را موافق حق و مطابق شأن دولت ایران اصلاح نماید .
فصل هفتم – در صورتی که از جانب هرات و ممالک افغان به سر حدات ایران تجاوز بشود ، هر گاه ترفیصله شایسته داده نشود ، دولت ایران حق خواهد داشت که به جهت دفع فتنه و تنبیه جانب متعدی اقدام بحرکات جنگ نماید : اما این صراحت معلوم و مقبول است که هر لشکری از جانب دولت ایران که به جهت مقصود مزبور از سر حد بگذرد بمحض اجرای مقصود خود مراجعت بخاک خودخواهد کرد . حق مزبور نباید بهانه توقف دائمی عساکر دولت ایران یااتفاق شهری یا یک جزء ممالک مزبوره به مالک ایران بشود.
فصل هشتم – دولت ایران تعهد می کند که بلافاصله بعد از مبادله امضاء نامه های این عهدنامه جمیع اسرائی که در حین جنگ در افغانستان بدست‌ آورده است، بدون مطالب عوض نقدی آزاد نماید ، همچنین جمیع افاغنه که به اسم گروی یا به جهت امور دولتی در هر جای ممالک ایران مقید باشند به همان طور آزاد خواهد بود ، بشرط اینکه افاغنه هم از طرف خود اسراء و مقیدین ایرانی را که در دست آنها باشند ، بدون عوض نقدی آزاد نمایند ، دولتین معاهدتین ، در صورت لزوم مأمورین نصب خواهد کرد ، که شرایط این فقره را معمول دارند .
فصل نهم – دولتین علیتین تعهد می کنندکه درباب نصب و اعزام قونسولها و جنرال قونسولها و وکلای قونسول هر یک از این دو دولت ا زممالک دیگر ، همدیگر باشند ، حالت دول کامله الوداد می شود .
فصل دهم – بلافاصله بعد از مبادله امضاء نامه های این عهد نامه ، سفارت انگلیس مراجعت به تهران خواهد کرد ، در همان وقت دولت ایران راضی بشود ،‌که سفارت مزبور را پذیرایی نماید ، با شرایط خاطر خواهی و تشریفات مندرجه شرح علیحده وکلای دولتین علیتین متعاهدتین .
فصل یازدهم – دولت ایران تعهد می کند که در مدت سه ماه بعد از مراجعت سفارت انگلیس به تهران این نفر مأمور را تعیین نماید ، که به اتفاق یک نفر مأمور دولت انگلیس مطالبات نقدی جمیع رعایای انگلیس را از رعایای دولت  ایران تحقیق و مشخص نماید . و دولت ایران هر یک از این مطالبات که به تصدیق مأمورین مزبوره بجاباشد ، باید دفعتاً یا به قسط خواهد داد ، در یک مدتی که بیشتر از یک سال از تاریخ اعلام مأمورین مزبوره نباشد ، و مأمورین مزبوره تحقیق و مشخص خواهد کرد ، قروض دولت ایران به رعایای سایر دول تا وقت عزیمت سفارت انگلیس از تهران ، در زیر حمایت دولت انگلیس بودند ، و از آن وقت به بعد ترک حمایت مزبور نکرده اند .
فصل دوازدهم- در فصل سابق مقرر شده دولت انگلیس این حق را ترک و آشکار خواهد کرد ، که حمایت نکند ، بعد از این هیچ یک از رعایای ایران را با لفعل در نوکری سفارت قونسولها و وکلای قونسول انگلیس نباشد ، بشرط اینکه چنین حق به دول دیگر داده و معمول نشود ، در این باب و جمیع خصوصیات دیگر دولت انگلیس مطالبه می کند ، و دولت ایران هم تعهد می نماید که همان امتیازات و معافات در ممالک ایران به دولت انگلیس و به نوکری و رعایای آنها داده خواهد شد ، که به دول کامله الوداد و به نوکرا و رعایای آن بهره یاب خواهد بود ، از همان اعتسار و احترام که به دول کامله الوداد و نوکرهای و رعایای آنها داده می شود .
فصل سیزدهم – دولتین علیتین معاهدتین یحکم این تجدید می نماید آن قرار را که در ماه افست (اوت) ۱۸۵۱ – م مطابق شهر شوال سنه ۱۲۶۷ هجری در باب رفع تجارت غلام و کنیزه در خلیج فارس فیما بین این دو دولت داده شده است. و علاوه بر این تعهد می کنند که قرار مزبور پس از انقضای مدت بر قراری آن که عبارت از ماه آفست (اوت) باشد تا مدت ده سال دیگر بر قرار خواهد بود و باین نحو امتداد خواهد یافت ، تا یکی از جانبین به یک اعلام رسمی قرار مزبور را موقوف بدارد ، اما اعلام مزبور معمول نخواهد بود . مگر بعد از یکسال ظهور آن
فصل چهاردهم – بلافاصله از مبادله امضاء نامه های این عهدنامه عساکر انگلیس هر نوع حرکات حضمانه را نسبت به دولت و مملکت ایران ترک خواهد کرد ، دولت انگلیس علاوه بر این تعهد می کند به محض اینکه قرار تخلیه هرات وممالک افغانستان از عساکر ایران و همچنین قرارداد پذیرایی سفارت انگلیس به تهران کاملاً مجری شود ، عساکر انگلیس خود را از جمیع و لایات و اماکن ، و جزایر که تعلق به ایران دارند ، بلادرنگ پس خواهد کشید، و دولت انگلیس تعهد میکند ، در این اثنا سرکرده عساکر انگلیس عمداً هیچ حرکتی که موجب ضعف اطاعت رعایای ایران نسبت به اعلیحضرت شاهنشاه ایران باشد نخواهند کرد ، بلکه تقویت اطاعت مزبور نهایت مقصود دولت انگلیس است، علاوه براین دولت انگلیس تعهد می کند که بقدر امکان رعایای ایران از زحمت حضور عساکر انگلیس ایمن خواهند بود ، و همچنین آذوقه که برای عاکره مزبور لازم شود ، دولت ایران تعهدمی کند که به کارگزاران خود قدغن نماید ، که به عساکر انگلیس در تحصیل آذوقه مزبوره اعانت کنند ، و نز دولت انگلیس تعهد می نماید که در حین اخذ اشیاء ، قیمت آن موافق نرخ دوز از جانب مأمورین انگلیس بلادرنگ داده خواهد شد ،
فصل پانزدهم – عهد نامه حال ممضی خواهد شد و امضاء نامه های آن مبادله خواهد شد در بغداد ، در  مدت سه ماه یا زودتر ، هرگاه ممکن شود و به جهت اثبات مسطورات فوق ایلچیان طرفین این عهد نامه راممضی و به مهر ممهور ساخته در پاریس در چهار نسخه در هفتم شهر رجب المرجب در تاریخ ۱۲۷۳ هجری تحریر یافت .(۱)


نويسنده / مترجم : -
زبان کتاب : -
حجم کتاب : -
نوع فايل : -
تعداد صفحه : -

 ادامه مطلب + دانلود...

نفوذ سیاسى زنان در دربار اتابکان و خوارزمشاهیان‏

1,123

بازدید

نفوذ سیاسى زنان در دربار اتابکان و خوارزمشاهیان‏ 4.20/5 (84.00%) 5 امتیازs
فرمانروایى آبِش‏خاتون‏
سلجوق‏شاه، از خاندان سلغریان، وقتى به قتل رسید جز اتابک آبِش دختر سعد و خواهرش سُلْغَم، کسى وارث تاج و تخت نبود. از این جهت آبش‏خاتون که به همراه خواهر در قلعه‏اى زندانى بود به رغم کمى سن به کمک امراى شول و تراکمه به حکومت رسید و چون او و خواهرش تنها بازماندگان حکّام سُلغرى بودند، خطبه به نامش خواندند و سکّه به نامش ضرب نمودند.
خواجه رشیدالدین فضل‏اللَّه همدانى در کتاب جامع‏التواریخ نوشته است آبش‏خاتون در زمان ترکان‏خاتون نامزد منگوتیمور گردید. این خانم به مذهب تشیّع گرایش داشت و تحت تأثیر افکار شرف‏الدین ابراهیم در ترویج این آئین کوشید و اموال خویش را وقف پیشبرد و گسترش تشیّع نمود.(۱) پس از چندى میان شرف‏الدین و آبش‏خاتون اختلافى بروز کرد و این زن دستور داد وى را به قتل برسانند. گفته‏اند این فرد که از سادات شیراز بود، ادعاى مهدویت کرده بود.(۲)
از این پس اوضاع نابسامان و ناتوانى این بانو، عملاً حکومت را از دست وى بیرون آورد به نحوى که از امارت جز نامى برایش باقى نماند تا آنکه بین آبش‏خاتون و مرکز فرمانروایى مغولان ارتباطى برقرار گردید و وى به عقد ازدواج طلاشمنکو فرزند هلاکوخان در آمد. مدتى طلاشمنکو، والى فارس بود و در سال ۶۸۲ هجرى، آبش‏خاتون به جاى وى گماشته شد. استقبال مردم شیراز از او و پشتگرمى وى به خان مغول سبب گردید تا این زن از روش مسالمت‏آمیز قبلى دست بردارد و رفتارى خودسرانه با مردم در پیش گیرد و دیوانى براى مصادره املاک و دارایى اهالى این سامان به راه اندازد. آبش‏خاتون در خرج و هزینه عایدات اسراف و تبذیر بسیارى مى‏نمود و از این جهت سرزمین فارس در دوران حکمرانى وى با قحطى و خشکسالى مقارن گشت و عایدات کمترى به حکومت مرکزى ارسال نمود
با پیروزى ارغون‏شاه مغول در سال ۶۸۳ هجرى، آبش‏خاتون از حکومت شیراز معزول گردید و به تبریز فرا خوانده شد و سیدعمادالدین با فرمان ویژه‏اى به جاى او منصوب گردید. آبش‏خاتون به دلیل آنکه دو فرزند به نام‏هاى کردوجین و الغانجى از خاندان مغولى داشت، از رفتن امتناع نمود و با یارى اتباع خود به تحریک و توطئه علیه سیدعمادالدین برآمد. سرانجام وى در شوال همان سال به دست گماشتگان آبش‏خاتون به قتل رسید
حامیان عمادالدین به اردوى مغولى رفته و از این وضع شکایت کردند. اَرغون، از امیران مغولى، آبش‏خاتون را فرا خواند و نیز نامه‏اى به اُولجاى‏خاتون نوشت و در آن ابراز داشت به مشاورت تو، وى حکم ما را تغییر داده و طریق طغیان پیش گرفته است. اُولجاى از این وضع اظهار تأسف نمود و پاسخ داد آبش‏خاتون باید در نزد بزرگان قوم محاکمه گردد و در پیامى به آبش‏خاتون، او را ملامت کرد و گفت باید هر چه زودتر خود را به اردو برساند. چون فرستاده ارغون به شیراز رسید، آبش‏خاتون با اعطاى تحف و هدایا، او را سرگرم نمود و به همراه معتمدان خویش پیشکش‏هایى نزد امرا و خاتونان مغول ارسال داشت بدان امید که با کمک ایشان و خصوصاً معتبرترین خاتون‏ها یعنى اُولجاى‏خاتون از مرگ رهایى یابد. وقتى اَرغون از این وقایع مطلع گردید بیش از گذشته برآشفت و عده‏اى را به دربار شیراز فرستاد تا در باره قتل عمادالدین تحقیق کند. مالیات را جمع‏آورى نموده و آبش‏خاتون را برگردانند. آن گروه چنین کردند و دست به مؤاخذه گشودند و کارگزاران و خواجگان را در بند کشیدند ولى با آبش‏خاتون به خشونت سخن نگفتند زیرا هم اسم فرمانروایى داشت و هم عروس هلاکو بود. در این هنگام فرستاده‏اى از طرف ارغون‏خان رسید که آبش‏خاتون را در محل محاکمه مجرمان حاضر سازند. اُولجاى‏خاتون که زنى صاحب‏نفوذ بود، نزد ایلخانان ارغون واسطه گردید و گفت که حضور وى در دادگاه مغولى مناسب شأن عروس هلاکو نمى‏باشد و بهتر است افراد دون‏پایه و جلال‏الدین نایب دیوان که به خاندان سُلغورى وابسته است به جاى وى در محکمه حاضر گردد. این نظر مورد قبول واقع گردید و نخست خواجگان و حکّام را محاکمه کردند و هر کدام را هفتاد تازیانه زدند. مملوک‏هاى عمادالدین مقتول بر سر جلادان ایستاده بودند تا این مجازات را به شدت انجام دهند. از آن سوى، آبش‏خاتون براى جلال‏الدین پیغام فرستاد که پایدار باشد و لب نگشاید ولى چون چندین ضربه شلاق به وى زدند زبان به اعتراف گشود و گفت با آبش‏خاتون متحد شدیم تا عمادالدین علوى را از میان برداریم. پس جلال‏الدین را دو نیم کردند. آبش‏خاتون هم موظف گردید به همراه موافقانش هر کدام پانصدهزار دینار قروض عمادالدین را به اولادش بپردازند. آبش‏خاتون یک سال و چند ماه پس از عزل، در سال ۶۸۵ هجرى درگذشت. با وجود آنکه زن مسلمانى بود اما به رسم مغولان تدفین گردید.(۳) قوانین جانشینى و
راثت اسلامى هم در انتقال دارایى‏هاى او در نظر گرفته نشد.
آبش‏خاتون که بر خلاف کم‏سالى، به خواست مغولان، حاکم قلمرو وسیع فارس و توابع گردید، مدت دوازده سال بر این ناحیه فرمانروایى داشت. او به رغم اقتدار، دلاورى و تدبیر متأسفانه به مشکلات اقتصادى مردم هیچ توجهى نداشت و مدام در فکر گسترش و افزایش املاک و دارایى‏هاى دیوانى و رونق حوزه حکمرانى خود بود و در زمان وى حتى نواحى عمران و آباد رو به ویرانى رفت و چون قلمرو مذکور تهدید به آشفتگى و اغتشاش گشت، حکم عزلش صادر گردید. با مرگ وى، حکومت اتابکان فارس پایان پذیرفت. ناگفته نماند وى در کوى طناب‏بافان شیراز مدرسه‏اى احداث نمود و نیز رباطى بنا کرد که آرامگاه خانوادگى سُلغریان است و آثارش به صورت بناى نیمه‏ویرانى هنوز در دروازه قصابخانه شیراز بر جا مى‏باشد و به خاتون قیامت معروف است.(۴)
سعدى، شاعر معروف ایران، آبش‏خاتون را چنین مدح کرده است:
فلک را این همه تمکین نباشد
فروغ مهر و مه چندین نباشد
صبا گر بگذرد بر خاک پایت
عجب گر دامنش مشکین نباشد
ز مروارید تاج خسروانیت
یکى در خوشه پروین نباشد
قاى مُلک باد این خاندان را
که تا باشد خلل در دین نباشد ( ۵ ) …
کردوجین، بانوى باتدبیر
کردوجین دختر آبش‏خاتون از زنان مدبّر، سیاستمدار و نیکوکار مى‏باشد. وى با چندین نفر ازدواج کرد که به متارکه انجامید. آخرین شوهرش امیرچوپان نام دارد. در این خصوص مورخان نقل کرده‏اند چون سلطان ابوسعید در سال ۷۱۷ هجرى، به سلطنت رسید، کردوجین هدایاى گرانبهایى برایش فرستاد. سلطان هم او را مورد لطف قرار داد و با صدور فرمانى، او را از پرداخت مالیات معاف کرد و در سال ۷۱۹ هجرى، حکومت فارس را به وى بخشید. اگر چه کردوجین به دستور ابوسعید با امیرچوپان ازدواج کرد اما پس از چندى سلطان به وى بدگمان شد. امیرچوپان به مَلک غیاث‏الدین، حاکم هرات پناه برد اما او براى خوشایندى ابوسعید وى را به قتل رسانید.
وقتى کردوجین به سِمت زمامدارى فارس منصوب گردید، بر خلاف روش مذموم مادرش، به رعایت حال مردم و آبادانى شهرها و روستاها پرداخت. بر موقوفات پدران خویش نیز افزود و فرمان داد تمامى آنها در امور خیر و نیک صرف شود و در عصرى که غالب اوقاف نواحى گوناگون ایران دستخوش انهدام و زوال بود و اکثر مدارس رو به ویرانى نهاد و اوقافى که باید صرف آنان گردد و براى تأمین معاش معلمان غریب، محصلان فقیر و مُعیل به کار رود عده‏اى زورگو و مُفت‏خور به غارت مى‏بردند و مى‏خوردند، این بانوى کاردان و سیّاس ضمن آنکه جلو سوء استفاده‏ها و نابسامانى‏ها را گرفت، امور مزبور را در نهایت امانت، صرف خیرات و مبرّات و مستحقان ساخت. «وصّاف» که معاصر وى بوده و از مورخان مشهور این دوران مى‏باشد نحوه حکومت، مردمدارى و خوش‏خویى این بانو را مورد تحسین قرار داده و از مراقبت شدید وى از بناهاى وقفى خصوصاً مدرسه عضدى سخن گفته است. کردوجین در هنگام حکمرانى فارس، بناهاى متعددى در مرکز این ناحیه یعنى شیراز احداث کرد و ۱۲ مدرسه، رباط، بیمارستان، مسجد و سد ساخت و موقوفات زیادى برایشان اختصاص داد. از جمله آنها مدرسه شاهى را باید نام برد که کردوجین در جوار دولتخانه اتابکى احداث کرد. در این بناى جالب براى تعیین ساعات و اوقات نمازهاى پنج‏گانه و معرفت مقادیر شب و نزول و عروج سیارات هفت‏گانه در منازل بروج، ترتیب نیکویى دادند. «وصّاف» در این باره ابیاتى سرود که آن را با آب زر و لاجورد بر آن نقش کردند:
وقت و ساعات تو دل‏افروز است‏
شب تو قدر و روز نوروز است
ساخت قبّطت چو خُلد برین
محنت‏انداز و راحت‏اندوز است
از بلنداى طاق بارگهت
دل قندیل چرخ پرسوز است
 کردوجین باد در دو دنیا شاد
حافظش خالق شب و روز است
کردوجین در حوالى این مدرسه، بوستانى براى تفریحگاه عموم مردم بنا کرد که در دو سوى آن آبخورهایى قرار داشت که آبى صاف و گوارا از آنها مى‏گذشت. حمامى احداث کرد که از نظر امکانات کم‏نظیر بود و درآمد آن را براى امور خیریّه، وقف ابدى نمود. براى طالبانِ علم، حافظان قرآن و مستمندان و افراد بى‏بضاعت مقررى ماهیانه و حتى روزانه مشخص کرد. گفته‏اند کردوجین براى دفن خود در جوار حرم مقدس نبى اکرم(ص) در مدینه جایى را در نظر گرفت و در احداث آن از مال حلال استفاده کرد اما وقتى او در سال ۷۴۸ هجرى در شهر سلطانیه زنجان وفات یافت، پیکرش را از آنجا به شیراز برده و در مدرسه‏اى که خودش ساخته بود دفن کردند.(۶)
ترکان‏مریم‏
ترکان‏مریم از زنان خیّر و فرمانروا است. وى همسر ابومنصور بن‏لنگر و مادر قطب‏الدین محمود از اتابکان یزد مى‏باشد. بنا به نوشته تاریخ یزد، مدتى این بانو حکومت کرد و در دوران حکومت خود آثارى به یادگار نهاد که از آن جمله مى‏توان روستاى مریم‏آباد و تأسیسات آن از جمله قنات، مسجد، دروازه و بازار را نام برد که دو بناى اخیر به نام‏هاى دروازه مادر امیر و بازار مادر امیر معروفند.(۷)
شاه‏ترکان – مادر سلطان رکن‏الدین فیروزشاه – به سبب لیاقت و کاردانى پس از مرگ شوهر (سلطان شمس‏الدین الشمش) و در زمان حکومت پسر خود، زمام امور را به دست گرفت و از سال ۶۳۳ هجرى که زمان حاکمیت فرزندش بر دهلى است، کار ملت و مُلک را عهده‏دار بود. اگر چه او در آغاز حکومت، دشمنان را سرکوب نمود اما به زودى سران مملکت با مادر و پسر به مخالفت برخاستند و در غیاب فیروزشاه میان سلطان رضیه (خواهر فیروزشاه) و شاه‏ترکان نزاع سختى در گرفت که به هوادارى رضیه، شاه‏ترکان را دستگیر کرده و به زندان فرستادند.(۸)
عَلَم مخالفت‏
یکى از غلامان غزنوى به نام انوشتکین غرجه که در خدمت ملک‏شاه سلجوقى به درجه طشت‏دارى رسیده بود، از جانب وى به حکومت خوارزم منصوب شد و به لقب خوارزمشاه مشهور گردید. این مرد باکفایت، مؤسس سلسله‏اى تحت عنوان خوارزمشاهیان است که به روزگار سنجر سلجوقى درگذشت. پس از وى، قطب‏الدین محمد، فرمانرواى خوارزم گردید و با فوت او در سال ۵۲۲ هجرى پسرش اَتْسِزْ به جایش نشست. این شخص نخستین حاکم از خوارزمشاهیان است که عَلَم استقلال برافراشت. با مرگ اتسز، فرزندش ایل‏ارسلان زمام امور را به دست گرفت.(۹) ملکه ترکان – همسر ایل‏ارسلان – از زنان بانفوذى بود که به هنگام حیات شوهر در کنارش به زمامدارى مشغول گردید و بنا بر سنت ترک‏ها طرف مشورت همسر خویش قرار مى‏گرفت و در امور کشوردارى نیز مداخله مى‏کرد. بعد از فوت این فرمانروا به دلیل نفوذ ملکه‏ترکان سلطان شاه‏محمود (فرزند ایل‏ارسلان) که کودکى بیش نبود براى تصاحب تاج و تخت برگزیده شد اما این زن عملاً زمام امور را در دست داشت و چنان به حکومت مى‏پرداخت که گویى تا پایان عمر در آن مقام باقى خواهد ماند. پس از مدتى پسر دیگر ایل‏ارسلان که تکش نام داشت با ترکان‏خاتون عَلَم مخالفت برافراشت و پس از ادعاى سلطنت با همیارى خاتونى به نام کویونگ (از حکّام قراختایى) با سپاهى فراوان به جنگ با رقیب پرداخت. ملکه قراختایى نیز همسرش را در رأس قوایى انبوه به نبرد با ملکه ترکان و سلطان‏شاه فرستاد. اما ملکه ترکان در این گیر و دار شکست خورد و در ۲۲ ربیع‏الاول ۵۶۸ هجرى، تکش به حکومت رسید. ملکه و فرزند پس از این واقعه به خراسان رفتند و هدایایى نزد ملک‏مؤید (فرمانرواى خراسان) فرستاده و با وعده پادشاهى خوارزم او را با خود همراه ساختند. ملک‏مؤید به همراه ملکه ترکان به جنگ تکش رفت اما در ناحیه‏اى به نام سوبرلى از او شکست خورد و در این نبرد اسیر و سپس کشته شد. ملکه ترکان و سلطان‏شاه (پسر) به روستایى عقب‏نشینى کردند. تکش آنان را تحت تعقیب قرار داد و ملکه را به اسارت در آورد و او را کشت(۱۰) و سپس با سلطان‏شاه صلح کرد و به عراق و رى لشکر کشید.


نويسنده / مترجم : -
زبان کتاب : -
حجم کتاب : -
نوع فايل : -
تعداد صفحه : -

 ادامه مطلب + دانلود...

بابک خرمدین

1,723

بازدید

بابک خرمدین ۲٫۸۵/۵ (۵۶٫۹۲%) ۱۳ امتیازs
مقــــدمــــه :

در میان مردان بزرگ و برجسته ای که با جنبشها و مبارزات سخت و دامنه دار خود نمودار روشنی از امواج نهضتهای ضد استبدادی و ضد استعماری در ایران بوده اند ،نام بابک خرمدین جایگاه رفیعی را به خود اختصاص داده است.
اگر دلاوریها و پایداریهای سر سختانه وی  همچنین تفصیل مثله شد نش در برابر معتصم – خلیفه عباسی – را به یاد آوریم واینکه چگونه در برابر خلیفه گردن افراشت کسی را یارای برابری با وی نمی یابیم .مولانا ‘ محمد فضولی’ در کتاب ‘حد یقه السعدای’ خود بر عجین شد ن انسان با
رنج و تعب ، از زمان خلقت تاکید دارد. اما میزان این درد و سختی در مورد
بسیاری ، از دیگران بیشتر بوده است به طوری که گاهی احساس آن نیز ملال- آور و غیر قابل تحمل است . زنده در آتش سوزاندن حضرت ابراهیم (ع) ، به صلیب کشیده شدن حضرت عیسی (ع) ، ضربت خوردن اسوه عدالت و فاجعه
خونبار کربلا از چنین واقعیت های تلخ و درد ناکی هستند که دوازده قرن پیش  در مورد بابک – قهرمان آ زاد گی – نیز به وقوع پیوست .
اگر رویدادهای شاهنامه فردوسی از مرز تاریخ باستان گذشته و به قرن سوم هجری می رسید رستم دیگری را در تاریخ ایران شاهد بودیم . اما رستمی راستین ، حما سه ای واقعی در بطن تاریخ ، نه در جهان تخیل، ‘‘ بابک ’’،!
‘ بابک خرمدین ’ .
تحقیق در باره بابک کا ری بسیار دشوار است زیرا در هر سند تاریخی که از او نامی هست ، حقایق زند گیش در پس پرده تعصب و چاپلوسی مورخان وابسته به دربار خلفای عباسی پنهان گشته است اما این خشمهای سوزان که بر علیه بابک بر اوراق تاریخ جاری شده ، از یک سو نشانه وسعت و عظمت کار او و از سوی دیگر گواهی بر نا کار امدی د شمنانش می باشد .

                   “ کـــودکی تـــا جــــوانـــی بـــابـک”
بابک به سال ۱۸۰ ه. ق (۷۹۵ م) در دهکده میمد از روستا های شهرستان
مشکین شهر در آذر بایجان چشم به جهان گشود . پدرش عبد ا له روغن فروش و یکی از مبارزان نامی “ جـــاویدان” علیه سلطه اعـراب بر آذربایجان بود و مادرش تنها د ختر کد خدای روستای میمد . بابک در آغوش طبیعت بی نظیر آذربایجان و دامنه های سر سبز سبلان پرورش یافت . در ده سا لگی ، نوجوانی نیرومند و سخت کوش بود که پدرش در جنگ با سپاهیان خلیفه عباسی در مرز-های جنوب شرقی آذربایجان کشته شد . بنابراین بابک برای امرار معاش خود ،مادر و برادرش به چوپانی مشغول شد .
وقتی به مرحله جوانی رسید طولی نکشید که د لیری ،سرسختی و امانت داری اوبه آنسوی کوهستان سبلان راه یا فت و حشم دا ران و توانگران منطقه ارسباران برای سپردن اموال خود به د ست بابک با همدیگر به رقابت می پرداختند.
بنابراین در هفده سالگی به ناحیه ارسباران عزیمت کرده و در شهرستان اهـــرمسکن گزید . بابک بیست سا له بود که به طور اتفاقی با “جاویدان” – فرمانده سپاه خرمیان – ملاقات کرد و بدین ترتیب دست سرنوشت جوانی را از دور افتاده- ترین نقطه آذربایجان برانگیخت تا کا ری سترگ را آغاز کــند .
بنابراین بابک پس از کسب رضایت مادر به گروه مبارزان آزادی پیوست تـا جای خالی پدر را پر کرده باشد .اولین پیکار بابک با سپاه خلیفه عباسی در بیست و یک سالگی اش روی داد .
در این جنگ سخت و خونین (۲۰۱ ه. ق -۸۱۶  م) تعـداد سپاهیان اعراب بیش از صد هزار نفر جنگجوی مسلح و کار آزموده بودند، اما به د لیل نا آشنا بودناعراب به جنگهای کوهستانی، در برابر بیست و پنج هزار نفر از مبا رزان آذری شکست خفت با ری را متحمل شد ند . جاویدان در این جنگ پیروزمندانه در اثراصابت شمشیر به شدت زخمی شد و پس از سه روز جان به جان آفرین تسلیم کرد . اینک خرمیان کسی جز بابک را لایق فرمانروایی نمی د یدند . بنا بر این طی مراسمی از سوی خرمیان بابک به عنوان جانشین جاویدان  معرفی شد .

  محیط اجتماعی ایران در دوران خلفای عباسی و علل قیام بابک :
وقتی بابک به فرماندهی خرمیان بر گزیده شد بانگ نوشا نوش خلفای عباسی در بغداد و خراسان طنین ا فکنده بود . عباسیان با سوء استفاده از نام اسلام  بــرتمام ایران ( به غیر از آذر بایجان ) تسلط یافته بودند .در قلمرو ا مپراطوری عباسیان ، فرود آمدن تازیانه ما موران و تن کبود و بی رمق دهقانان بود که ضجه گرسنگان را به خود می آ میخت. شمشیر ما مون به برقراری نظم می پرداخت و امرا ، حکام و بازرگانان، شهر ها را غا رت و ا راضی زراعی را مصادره می کرد ند . ولخرجی هاو عیا شی های حکومت پایانی نداشت . خلفای عباسی مخا لفان را نه در میدان جنگ و مردانه که در خلوت و نا جوانمردانه با سم جانکاه از میان بر میداشتند .ظلم بنی عباس به جایی رسیده بود که مرد م آرزو می کردند ای کاش بیداد امویان باز می گشت و عـدل عبا سیان به دوزخ می رفت . د یکتاتوری وحشتنا کی که از سوی حاکمان خلفای عباسی بر طبقه محروم جا معه اعمال می شد دل هـــر انسان آ زا ده ای را می گداخت . تغییرات سیاسی و اجتماعی در ایران به گــونه ای بود که حتی انسا نییت نیز رنگ خود را از دست داده بود . ایران نیازمند مصلحی بود تا فریاد خلق را به گوش حاکمان جبـار برساند .تمام پناهگاه های مرد م ویران شده بود و چون در روحیات ملت
آذربایجان نسبت به قهرمانان و دلاوران خود علا قه وافری وجود دارد ، بنابراین مرد م از ا قصی نقاط ایران آذربایجان را به رهبـری قیام خود بر گزیدند.
کاسه صبر بابک نیز لبریز شده بود.  سکوت وبی تفاوتی نه تضمینی داشت ونه مفهومی . بنابراین وی مؤسس و راه انداز قیامی گردید که در برابر قدرت مطلقه خلفای عباسی ۲۲ سال  مقـاومت کرده و علاوه بر آذربایجان، سایر نقاط ایران رانیز عـلیه دیکتاتوری عبا سیان به قیام      وا دا شت .

                                       جنگهــــای بــابک

ما مون ، هر چند روز یکبار از آذربایجان خبر های هراس انگیزی دریافت میکردو قدرت ونفوذ بابک هر روز بیشتر می شد . خلیفه، مد تی پیش ، شکست خفت با ری را از مبارزان آذربایجان چشیده بود . وحشت و اضطراب او به منتهای خود رسید. بنابراین به طور قاطع و جدی به چاره جویی پرداخت .
سرانجام مامون به بهانه بسط اسلام و مجازات کافران پیش دستی نموده و به آذربایجان لشکر کشید.  تنها آذربایجان  بود که بــه  زیر سلطه اعراب در نیامده بود. در سال ۲۰۴ ه. ق  یکی از سخت ترین جنگهای بابک با اعراب به وقوع پیوست . مامون ، یکی از سرداران خود به نام “ یحیی ابن معاذ ” را با سپاهی تابن د ندان مسلح ما مور تصرف آذربایجان نمود. مدافعان آذربایجان در مقایسه با سپاه دشمن بسیار اندک بود ند اما دلاورانه مقاومت کردند و در نهایت یحیی از بابک شکست خفت با ری را متحمل شد و سپاه او نیز تباه گردید.

در سال ۲۰۵ ه. ق “ محمد ابی خالد ” که به طمع حکمرانی آذربایجان فرماندهی سپاه مامون را پذیرفته بود به آذربایجان لشکر کشید ا ما او نیز شکست خورد.
در سال ۲۰۹ ه. ق “ احمد ابن جنید ا سکانی ” با لشکری انبوه به جنگ بابک
آمد. پس از پیکا ری بسیار شدید بابک بر دشمن پیروز شده و احمد ابن جنید نیز به اسا رت مدا فعان آذ ربایجان در آمد.
در سال ۲۱۲ ه. ق “ محمد ابن حمید طوسی ” از سوی ما مون به آذربایجان
فرستاده شد. این جنگ به مدت یک سال و اندی به طول انجامید. مبارزات
چریکی خرمیان به ثمر نشست ودر نهایت پیروزی از آن بابک بود. محمد ابن حمید نیز در یک نبرد تن به تن به دست بابک کشته شد.
سال ۲۱۸ ه. ق سال خروج و طغیان خرم دینان از سرتاسر ایران بود که طی این جنبش عظیم بیش از سی هزار نفر از آنان به صف مبارزان آ‎ذربایجان پیوستند.
در همین سال مامون – خلیفه عباسی – درگذشت و عوا قب درد ناک شکست های سنگین و پی در پی  وی، تماما به معتصم- خلیفه جدید عباسی – انتقال یافت . اومردی بسیار شقی ، ستمگر و بی رحم بود. تنها یک سال از حکومت معتصم گذشته بود که بار دیگر شعـله های جنگ میان بابک و سپاهیان در هم شکسته اعراب بالا گرفت .
به سال ۲۱۹ ه. ق  سپاه معتصم، تحت فرماندهی“ اسحق ابن ابراهیم” با سپاهی بسیار مجهز و بزرگ به آذربایجان لشکر کشید. وی ابتدا پیروزیهای خوبی به د ست آورد و تا مرکز آذربایجان – ساحل جنوبی ارس  پیش رفت. در این جنگ ،خونین ترین پیکارها، در دروازه های شهر “ اهـــر” روی داد و علاوه بر قتل  عام مردم اهر، توسط سپاه خلیقه ، بیش از ده هزار نفر از مدافعان آذربایجان نیزدر این شهر کشته شدند . اما سپاه اعراب نیز بسیار بسیار تقلیل یافته بود و دیگر رمقی برای پیشروی نداشت. بنابراین عقب نشینی کرده و در خارج از مرزهای آذربایجان ، در جنوب همدان اردو زد.
در این اثنا بابک فرصتی یافته بود تا با سایر مخالفان خلیفه در ایران ، مذاکراتی جهت بر اندازی حکومت انجام دهد. بنا براین بابک از آذربایجان ، مازیار از طبرستان و افشین سردار ایرانی معتصم، هم پیمان شدند تا ضربه نهایی را بر خلیفه وارد سا زند ا ما معتصم از این راز بزرگ آ گاهی یافت.به د نبال آ شکار شد ن این راز، افشین که برای رسید ن به آرزوی حکومت بر خرا سان ، حتی از خیانت به دوستان خود واهمه ای نداشت ، برای رفع شبهه وتبرئه خود ، داوطـلب جنگ با بابک شد .

            افشیـــن سپهســــالار ایرانـــی معتصـــم و جنـــگ با بــابک
معتصم که میدانست افشین در میان امرا و حکمرانان نفوذ و سلطه بسیار دارد و نمی تواند او را به آسانی به قتل برساند ترجیح داد طی نقشه مکا رانه ای کار او را یکسره کند. بنا براین به افشین دستور داد تا خود را آماده جنگ با بابک نماید.
افشین که چا ره ای جز اجرای دستور نداشت پس از تجهیز سپاهی بزرگ عازم جنگ با هم پیمان خود شد.
جنگ سخت و خونین بابک و افشین در سال ۲۲۱ ه. ق آغاز شد. مرکز عملیات بابک در ناحیه ا رسباران بر فراز رفیع ترین قـله کوهستان هشتاد سر و از درونقلعه ای بود که هم اکنون نیز به نام خود او – قلعه بابک –  معـروف است .
مدافعان آذربایجان از زن و کودک وبزرگ هـمگی به د فاع از سرزمین خود
پرداخته بودند.سپاه اعراب که به جنگ در دشتهای باز عادت داشت وچیزی
از نبرد کوهستانی نمی دانست تلفات سنگینی را متحمل شد.
بیش از یک سال از آغاز جنگ سپری شده بود. معتصم هر روز خبرهای خفتبا ری را از شکستهای افشین می شنید . بنابراین هـمین که فصل سرما به پایان
رسید یکی از زبده ترین سرداران خود به نام “جعــفر ابن د ینار ” را با ده هزار مرد جنگی و مبلغ قابل توجهی وجه نقد به همراه سپاه کــوفه عازم آذربایجان نمود .اما افشین علارغم آن همه سپاه روز افزون ضایعات بسیاری را از دلاوران آذربایجان متحمل می شد.

                   آغـــاز نـــــــاکـــامی هــــای بـــــــــــابک

 هــد ف بابک از مبارزات خود بسیار مقدس بود .آرمان او د فاع از مرز و بوم و حفظ زاد گــاهش آذربایجان و غرب ایران از تسلط اعراب و در صورت موفقیت در هم شکستن حکومت پر از نیرنگ بغـداد بود. قدرت نظامی و اقتصادی معتصم بسیار بیشتربود اما حامیان بابک  ، آذربایجانیهای آزاده و غیرتمندی بودند که جان و مال خود را در د فاع از سرزمین و زاد گاهشان فدا کرده بودند.
افشین که میدانست حتی با چنان سپاه قدرتمندی هم نمیتواند بر آذربایجان چیره شود ، حیله زیرکانه ای را ترتیب داد. او ابتدا به همدان –  که یکی از مهمترین شهرهای آذربایجان بود – حمله کرد. مردم همدان از بابک یاری طلبیدند . بابک به ناچار یک سوم از نیروهای اندک خود را به همدان اعزام کرد .
اما افشین سردار دیگری را به فرماندهی جنگ در همدان منصوب کرده و خود با سپاهی تازه نفس به سمت کوههای ارسباران حرکت نمود. جنگ سرنوشت ساز آغاز شد. تعـداد رزمند گان بابک بسیار تقلیل یافته بود . افشین با سپاه گران خود بر رزمندگان آذربایجان برتری یافت و بابک به همراه اندک رزمنده ای که باقی مانده بودند در درون قلعه ( بابک ) مستقر شدند. موقعیت جغرافیایی قلعه طوری بود که نفوذ به درون آن امکان پذیر نبود. بنابراین افشین از سه جهت ،قلعه را به محاصره خود در آورد.
هنوز دژ استوار و پا بر جا بود. رزمند گان، شجاعانه د فاع میکرد ند. بیست سال بود که بابک و یارانش در پناه کوههای سر به فـلک کشیده آذربایجان سرافرازجنگیده و چندین فرمانده بزرگ اعراب را به زانو در آورده بودند و اینک افشین بیش از یک سال بود که با صد هزار نیروی جنگی خواب پیـروزی می دید . ساز و برگ جنگی و آذوقه رزمند گان  قـلعه ، ته کشیده بود. بیماری کشنده ای  هر روز تعـدادی از مبا رزان را به کام مرگ می فرستاد. سقوط دژ حتمی بود.
بابک با رزمندگان خود به مذا کره پرداخت. خرمیان به اتفاق، تصمیم گرفتند تا جهت تجد ید قوا به طرف “ روم” حرکت کنند. دلاوران از تنها مسیر ممکن از فراز صخره ها ی قـلعه به درون دره فـرود آمدند.



نويسنده / مترجم : -
زبان کتاب : -
حجم کتاب : -
نوع فايل : -
تعداد صفحه : -

 ادامه مطلب + دانلود...

تمدن و فرهنگ ایران باستان

8,737

بازدید

تمدن و فرهنگ ایران باستان ۳٫۵۰/۵ (۷۰٫۰۰%) ۴ امتیازs


نويسنده / مترجم : -
زبان کتاب : -
حجم کتاب : -
نوع فايل : -
تعداد صفحه : -

 ادامه مطلب + دانلود...

دکتر مصدق ،شخصیت و تاریخ

1,695

بازدید

دکتر مصدق ،شخصیت و تاریخ ۴٫۴۱/۵ (۸۸٫۱۵%) ۲۷ امتیازs
مقدمه:
مصدق در سال ۱۲۶۱ در خانواده ای متمکمن و با نفوذ ودیوانی به دنیا آمد. پدرش میرزا هدایت الله وزیر دفتر بود پسر عموی میرزا یوسف مستوفی الممالک که زمانی صدراعظم ایران بود. وزیر دفتر از اخلاف بلافاصل آقامحسن آشتیانی بزرگ ”خاندان“ آشتیانی بود, که در دو قرن اخیر خاستگاه مردانی بوده است با استعدادی چشمگیر در عرصه سیاست و امور اجرایی و علمی.
مادر مصدق ملک تاج خانم نجم السلطنه بود,‌ از  طرف پدر نتیجه فتحعلی شاه, خواهر عبدالحسین میرزافرمانفرما, و دختر عموی ناصرالدین شاه قاجار, پادشاه وقت در زمان تولد و جوانی مصدق. برادرش عبدالحسین میرزا فرمانفرما-بزرگ خاندان فرمانفرمائیان وفیروز- چه قبل وچه پس از انقلاب مشروطه درسال ۱۲۸۴, در جای خود سیاستمداری متمول و متنفذ بود. سالها بعد مصدق  درنطقی در مجلس در مخالفت با درالاشرف,‌نخست وزیر وقت و معلم سابق سالارالسلطنه,پسر تاصرالدین شاه, ذکر می کند که سالار السلطنه همبازی کودکیش بوده است.
مصدق همواره از پدرش که در ده سالگی اورا از دست داده بود, با عطوفت و احترام یاد می کرد. اما تأثیر مادرش در زندگی او ژرف وپایدار بود. او زنی بود با اراده ی قوی و علاقه مند به کارهای عام المنفعه, مصدق دربسیاری از اوقات- حتی در نطقها و مذاکرات رسمی خود- پند واندرزهای او را نقل می کرد. درسال ۱۲۹۳, زمانی که مصدق از نشر شایعه ای کذب درباره خود سخت افسرده و نومید شده بود,‌ مادرش به او پند داد که ”وزن اشخاص در جامعه به قدر شدائدی است که در راه مردم تحمل می کنند“- واین پند در تمام طول زندگی او‏, هرگاه که زمانه با او سر ناسازگای داشت, به یاریش می آمد. مادر مصدق تا زمان مرگش به سال ۱۳۱۲درتمام تصمیم گیریهای مهم مصدق بر سر مسائل سیاسی و شخصی دخالت داشت.  پس از مرگ وزیر دفتر, دوبار دیگر ازدواج کرد, و فرزندان دیگری آورد که هر یک در زمینه ای نام آور شدند.
مصدق در سن نوزده سالگی با خانم ضیاءالسلطنه ازدواج کرد. او دختر سید زین العابدین و خواهر سیدابوالقاسم و سید محمد وعمه سیر حسن(دکتر امامی) بود که همگی از اواخر قرن پیش تا سال ۱۳۵۷ امام جمعه تهران بودند. اوزنی بود زیباروی و با وقار و همسری بغایت فداکار.
مصدق در رثای مرگ او, تقریباً دوسال قبل از مر گ خودش, نوشت که پس از مادر, همسرش مهمترین فرد زندگیش بوده؛ دوستی وفادار که”با همه چیز من ساخت“ (ن.ک:فصل۱۷) .
این زوج صاحب شش فرزند شدند, ضیاء اشرف, احمد(در قید حیات نیست), دکتر غلامحسین, منصوره(در قید حیات نیست) و خدیجه(دختر کوچکتر که از بیست سالگی تا کنون در آسایشگاههای مختلف روانی سوئیس به سربرده است). یکی از پسرانشان, یحیی, نیز در کودکی از دست رفت.
 
نماینده ناکام
قیام تنباکو-رژی علیه اعطای انحصار تنباکو به شرکتی خارجی نقطه اجماعی برای همه نیروهایی شد که بالفعل و بالقوه مخالف حکومت استبدادی ریشه دار وخطر روزافزون سلطه قدرتهای اروپایی بر کشور بودند. موفقیت این قیام دستاوردی بی سابقه در تاریخ ایران بود. در تاریخ این کشور دسیسه های درباریان وترور و کودتاها ونیز تغییرات خونین از سریق شورشهای قبیله ای ونظامی فراوان بود. اما این نخستین باری بود  که یک جنبش ملی سازمان یافته(ومنظم) موفق شده بود دولت خودکامه رابرسر مسئله ای مهم به زانو در آورد.
توفیق این نهضت راه را برای نهضتهای فراگیر با هدف محو حکومت استبدادی و ایجاد حکومت مشروطه قانونی باز کرد. این نهضتها آغاز نهضت ملی ایران بودند. نزدیک به بیست سال طول کشید تا نهضت توانست اهداف خود را مشخص کند و خواستار حکومت دمکراتیک مدرن به سبک کشورهای اروپای غربی شود, اما از همان ابتدا معلوم بود که با حکومت استبدادی یا حکومت زور مخالف است و به دنبال نظامی است مبتنی بر حکومت قانون(ن.ک:فصل۱۸) ترور ناصرالدین شاه در سال ۱۲۷۵ به دست یکی از مریدان سید جمال الدین اسدآبادی(افغانی) یکی از اقدامات تعیین کننده در دوره بین قیام تنباکو- رژی و انقلاب مشروطه بود.درسال ۱۲۸۴, به دنبال شلاق زدن خودسرانه یکی از تجار معتبر قند وشکر به اتهام گران فروختن قند, نهضتی برای تأسیس عدالتخانه به راه افتاد. سردمداران گروههای هوادار استبداد وهوادار حکومت قانون در شهرها در برابر هم صف آرایی کردند. حکومت برای خاتمه دادن به تحصن طلاب در مسجد جمعه در بازار تهران به خشونت متوسل شد. همین سبب شد که این نهضت, چون همه نهضتهای ملی ایران,‌”شعار“ی و”شهید“ی پیدا کند. مردم بلافاصله جسد طلبه مقتول را-که سید عبدالحمید نامی بود- به دوش گرفتند ودر حالی که شعار زیر را یکصدا فریاد می زدند, آن را دور تا دور بازار چرخاندند:
        از نو حسین کشته زجوریزیدشد
                        عبدالحمید کشته عبدالمجید شد
برخی از اقوام نزدیک مصدق- مهمترینشان فرمانفرما,‌ دایی او, و برادرزنش,‌سید ابوالقاسم امام جمعه- از جمله سردمداران جنبش بودند؛ البته برادر زنش کمی بعد, پس از”سازش“ با عین الدوله, صدراعظم وقت, به جناح مخالف پیوست.
پس از پذیرش حکومت مشروطه از جانب مظفرالدین شاه به سال ۱۲۸۵, مجمعی از این رهبران وجیه المله, مقررات انتخابات مجلس شورای ملی, مجلس اول, را تودین کرد.
این مقررات(که از مجلس دوم به بعد به حق رأی عموم افراد ذکور تغییر یافت) بر اساس نعلق به اجتماعات اجتماعی(وبه اصطلاح”صنفی“) بود. مصدق به نمایندگی”طبقه“ اعیان و اشراف انتخاب شد اما نتوانسشت در مجلس شرکت کند چون سنش به حد تصاب لازم(سی سال) برای نمایدگی مجلس نرسیده بود.
نخستین دکتر حقوق
در اواخر سال ۱۳۲۶ه‍..ق,‍نزدیک به یک سال پس از کودتای ضد مشروطه محمدعلیشاه, مصدق تصمیم گرفت تابرای ادامه تحصیلات به فرانسه برود. مصدق در سرتاسر زندگیش هر زمان که لازم بود به استقبال خطر می رفت و هر زمان که می دید خطر کردن حاصلی به بار نمی آورد,‌کاملا عقب نشینی می کرد. شاه که از ارتباط مصدق با مشروطه خواهان با خبر بود,‌ روزی از او خواست کاری کند که میانه بهبهانی با شاه خوب شود. مصدق هم به صراحت تمام-که باز از ویژگیهای برجسته ای بود که تا پایان عمر از دست نداد- پاسخ داد که بازار گرم بهبهانی از آنجاست که متاعی می فروشد که نامش مشروطیت است. اگر خود شاه هم چنین دکانی باز کند دیگر احتیاجی به حمایت بهبهانی نمی ماند. شاه هم پاسخ داده بود:« حالا فهمیدم که سر شمت هم بوی قرمه سبزی می دهد,» بعد هم خود بهبهانی تصدیق کرد که مطلب همانی است که مصدق گفته است. به همین دلیل هم به وقت عظیمت به فرانسه به شدت نگران بود که به او تذکره داده نشود, اما سرانجام همه چیز به خوبی پیش رفت.
 
چگونه باید دزد نگرفت
مصدق در سال ۱۲۹۶, در زمانی که هنوز عضویت کمیسیون تطبیق ر ابر عهده داشت, در بیمارستانی در بادکوبه(باکو) به علت آپاندیسیت تحت عمل جراحی قرار گرفت.
زمانی که در تفلیس دوران نقاهت را می گذراند تلگرافی از تهران به دستش رسید به این مضمون که هر چه زودتر برگردد و معاونت قوام السلطنه را در وزارت مالیه در کابینه وثوق ، برادر قوام ، بر عهده بگیرد . او به اصرار مادرش و خود قوام که از خویشاوندان پدری او بود و زمانی هم با هم دوست بودند این مقام را پذیرفت . در این زمان بود که دریافت قوام در انجام وظایفش تنبل و راحت طلب و اهمال کار است .
درشت ترین پندی که مصدق از دوران تصدی معاونت وزیر مالیه گرفت زمانی بود که تلاش کرد در این وزارتخانه « دزدها را بگیرد » ، او بر حسب اتفاق شبکه ای از کلاهبرداران را کشف کرد که از کارمندان بلند پایه وزارتخانه بودند و توانست مستوفی را که باز رئیس الوزرا شده بود علی رغم میلش قانع کند تا به او اجازه ادامه تحقیقات رسمی را بدهد . قضیه ماهها به طول انجامید و مخالفان انواع ترفندهای بی شرمانه – از جمله « تکفیر » – را برای بازداشتن او از تعقیب بی امان متخلفان به کار گرفتند . اما او حاضر به مصالحه نبود و سرانجام کمیسیون تحقیقی که از سوی دولت تعیین شده بود دو نفر از مدیران و دو نفر از روسای ادارات را محکوم کرد. اما خود مصدق هم بی نصیب نماند. متهمان به مصدق اتهام تخطی از مقررات تشکیلاتی زدندواو نیز به جریمه نقدی محکوم شد. وقتی از یکی از اعضای کمیسیون سؤال شده بود که چرا خود مصدق هم جریمه شد, در جواب گفته بود:«ازاین جهت که دزد گرفته بود». این ماجرا برای تاریخنگاران حائز اهمیتی دیگر هم هست: این واقعه نخستین گواه مهم و صریح سازش ناپذیری مصدق در مسائل اصولی است. سرانجام هم بر سر همین ماجرا مقامش را از دست داد.
کودتای ۱۲۹۹ و پس از آن
واقعه ای که در بالا گفتیم در فروردین ۱۳۰۰, چند هفته پس از کودتای اسفند۱۲۹۹ به سر دمداری سید ضیاء و رضاخان رخ داد. هویت طراحان کودتای ۱۲۹۹ معمایی است که هنوز به طور قطع حل نشده است. شکی نیست که افسران ارتش انگلیس-بویژه اسمایث و آیرونساید-در تدارک آن نقش داشته اند. در ضمن این وسوسه هم وجود دارد  که کودتا را تاوان شکست کرزن در قرارداد ۱۹۱۹ تلقی کنیم,‌ بویژه آنکه کولچاک و دنیکین نیز در این زمان در جنگ داخلی روسیه از لنین و تروتسکی شکست خورده بودند. اما در اسناد موجود دولت بریتانیا مدرکی در تأیید این گمان وجود ندارد. از سوی دیگر, درایران اسناد کافی دال بر دخالت اسمارت و هاوارد, اعضای هیئت نمایندگی انگلیس در تهران, در سازماندهی کودتا وجود دارد, گرچه از نورمن, وزیر مختار انگلیس, در این اسناد نامی برده نشده است. نامه ای که ژنرال دیکسون(عضو هیئت نمایندگی نظامی انگلیس) برای یکی از اعضای سفارت آمریکا در تهران نوشته شده است(مورخ ۶ژوئن۱۹۲۱)این را تأیید می کند. او نوشته است که کلنل اسمایث نزد او «اذعان کرده» که مسئول تدارک نظامی کودتا بوده است:«در ضمن برایم گفت که این کار را با هیئت نمایندگی انگلستان در تهران انجام داده است. حرفی از دخالت آقای نورمن نزد اما گفت که اسمارت در این ماجرا دست داشته است. بنده بشخصه فکر می کنم که اسمارت, هیگ و شرکا بدون اینکه نورمن را در جریان بگذارند, دست به این کار زده اند». فرماندهی کودتا را رضاخان فرمانده هنگ قزاق برعهده داشت که هنگ را از قزوین به طرف تهران حرکت داد. روز قبل از ورود به تهران,‌سید ضیاء ۲هزار تومان به رضا خان داده بود و ۲۰ هزار تومان هم بین افراد تحت فرماندهی او که بالغ بر ۲۰ هزار نفر بودند پخش کرد. هیچ ایرانی نمی توانست در آن زمان چنین مبلغ گزافی را در مدتی موتاه تهیه کند.
اپوزیسیون وانزوا۱۳۲۰-۱۳۰۳
مصدق در این وقت برای اولین بار وارد مجلس شد. گذشت زمان نشان داد که موقعیت بیش از هر موقعیت دیگری با خلق و خوی او هماهنگی دارد چرا که سخنوری چیره دست بود که تعهد نسبت به اهداف رابا صراحتی غیر معمول در هم می آمیخت, ودر شیوه کلامش بیان رسمی محترمانه با طنز و ظرافتی خاص همراه بود.
زمانه پرآشوبی بود, سلطنت قاجار محبوبیتی نداشت. بابت عقب ماندگی فعلی کشور واشتباهات و حماقتهای شاهان پیشین قاجار حکام فعلی را سرزنش می کردند.شاه ضعیف بود وترجیح می داد دست کم برای فرار از مشکلات در جنوب فرانسه, به سر برد. ولیعهد بیش از شاه به کار سیاست توجه داشت, اما اهل اصلاح طلبی نبود و روز به روز منزوی تر می شد. دستگاه کهنه فاسد وچندپاره بود ودر آن از نوآوری وافکار تازه خبری نبود. ارتش, کارمندان ارشد دولت, نویسندگان,شعرا وروشنفکران, همگی با تعصبی انقلابی درپی تغییر وتجدد بودند؛ این میهن پرستان رمانتیک به طیفهای مختلف جناح راست یا چپ تعلق داشتند. هیئت حاکمه مذهبی از هر نوع نوآوری هراس داشت زیرا می اندیشید که به این ترتیب اسلام به خطر می افتد وپایه قدرت آنان تضعیف می شود. بین این دو سر طیف گروهی از آزادیخواهان هوادار قانون اساسی هم بودند که باز به دو دسته تقسیم می شدند.
دسته اول پیروان سید حسن مدرس در مجلس بودند‏, از قبیل بهار, آشتیانی , کازرونی, فیروزآبادی, حائری زاده وغیره. آنها در شهرها پایگاههای قابل توجه داشتندو از سال ۱۳۰۱ سیاسیت رو در رویی با رضا خان را اتخاذ کرده بودند. مدرس ناطقی بودزبردست و از علمای بادانش و فقهای معتبر بود؛‌سیاستمداری بود بی باک, مطمئن به نقس و در نتیجه با صراحت لهجه و اغلب بی ملاحظه که چون اغلب سیاستمداران در انتخاب وسیله رسیدن به اهدافش چندان سختگیر نبود, گرچه هرگز حاضر نبود برسر اهدافش با کسی مصالحه کند. در نتیجه از هیئت حاکمه مذهبی نیز جدا بود, با مقداری تجدد و تغییر اجتماعی مخالفتی نداشت و دفاع از آزادیهای  اساسی و نیز حکومت مشروطه را بی اهمیت تر ازحفظ ایمان مذهبی نمی دانست.
درگروه دوم سیاستمداران دمکرات و محبوب وفسادناپذیر و بسیار پایبند به اصول (ودر نتیجه نسبتا ناتوان) وآدب دان با ذهنیت مدرن (گرچه نه ضد سنت) جای داشتند, مثل مستوفی, مشیر, مؤتمن الملک, دولت آبادی, تقی زاده, مصدق و امثالهم. آنها هم هوش و توان ولیاقت ملی گرایی ظاهری رضاخان را-در دوره کوتاه اما حساس۴-۱۳۰۱- قدر می نهادند و هم نگران او جگیری روشهای مستبدانه او بودند. این دسته حاضر بودند بیشترین قدرت ممکن از لحاظ قانون اساسی را به او تفویض کنند به شرط آن که روشهای مطلقه و خودرأیی اش را کنار بگذارد. خود مصدق-محترمترین دکتر حقوق جدید آن زمان-به مجلس ونیز ولیعهد اظهار داشت که رضا خان, در مقام رئیس الئوزا, حق دارد که عملا(ونه به صورت تشریفاتی)فرماندهی کل قوا را بر عهده بگیرد. به این ترتیب در مجلس به این گروه عنوان منفردین داده شد.
سقوط رضا شاه
ریشه های سقوط رضا شاه را باید در موفقیتش در تثبیت خود به عنوان حاکمی مستبد و مطلق العنان پیدا کرد . چرا که او با این کار توانست تمام طبقات و گروههای اجتماعی ، مالکان ، تجار ، علما و جامعه مذهبی ، سنت گرایان و نیز افراد متجدد و تحصیلکرده و غیره را به دشمن شخصی خود بدل کند و راه دستیابی خود را به اطلاعات و توصیه های افراد مستقل مسدود سازد . وضع او با وضعیت پسرش محمدرضا شباهت بسیار دارد ، چرا که شکست او هم ، به رغم افسانه های موجود ، منشا خارجی نداشت .
رضا خان نخستین اوجگیری قدرت خود را مدیون کودتای ۱۲۹۹ بود که پاره ای از نمایندگان انگلیس در ایران در تکوین آن دخالت داشتند . اما از همان آغاز ، چنانچه آرمیتاژ اسمیت صراحتاً در گزارش خود به وزارت خارجه در همان سال ۱۳۰۲ نوشته است ، از « دولت اعلیحضرت پادشاه بریتانیا » نفرت داشت . در واقع خود رضاخان در سال ۱۳۰۳ برای مصدق ، دولت آبادی و سایر نمایندگان منفرد لاف زده بود که مرا انگلیسیان سر کار آورده اند نه فقط احساسات ملی گرایانه او سبب می شد که از نفوذ غیر عادی انگلیس در کشور ناخشنود باشد ، بلکه این با روحیه او نیز که می خواست در حوزه قدرتش حاکمی بلامنازع باشد سازگار نبود . علاوه بر این ، مسئله افزایش حق امتیاز نفت ایران هم بود که رضاه شاه هم به خاطر منافع شخصی و هم برای جامه عمل پوشاندن به آرزوهای دور و درازش برا کشور بیش از پیش به آن محتاج بود .


نويسنده / مترجم : -
زبان کتاب : -
حجم کتاب : -
نوع فايل : -
تعداد صفحه : -

 ادامه مطلب + دانلود...

کاپیتولاسیون

990

بازدید



نويسنده / مترجم : -
زبان کتاب : -
حجم کتاب : -
نوع فايل : -
تعداد صفحه : -

 ادامه مطلب + دانلود...

تفاوت انقلاب اسلامى با انقلابهای دیگر

600

بازدید



نويسنده / مترجم : -
زبان کتاب : -
حجم کتاب : -
نوع فايل : -
تعداد صفحه : -

 ادامه مطلب + دانلود...

مختصری از تاریخنگاری در ایران تا عصر پهلوی ۴

2,324

بازدید

مختصری از تاریخنگاری در ایران تا عصر پهلوی ۴ ۲٫۰۰/۵ (۴۰٫۰۰%) ۱ امتیاز
فصل  سوم
۳- تاریخچه ورود اندیشه مارکسیستی به ایران
    بدون شکل، در بررسی ورود اندیشه مارکسیستی به ایران، ذکر تاریخچه از از آشنایی ایرانیان با افکار سوسیالیستی و سوسیال دموکراسی ضروری به نظر می رسد.
    این اندیشه ها که در اروپای غربی و روسیه نضج گرفته و رواج یافته بود در نیمه دوم قرن نزودهم به ایران راه یافت. ناقلین این افکار عموماً روشنفکرانی بودند که در خارج از کشور به سر می بردند و یا به دلایل سیاسی و اقتصادی، ایران را ترک کرده بودند.
    اولین مرحله آشنایی با این افکار را نویسندگان سیاسی، مانند میرزا آقاخان کرمانی که مدتی را در استانبول سپری کرده بود و میرزا عبدالرحیم طالبوف که عمری را در قفقاز گذرانده بود، فراهم کردند. این دو که به ترتیب از افکار متفکران سوسیالیست مغرب زمین و آرای نویسندگان سوسیال دموکرات ماثر بودندع از طریق نوشته های خود، در جامعه آن روز نفوذ یافتند.
    مبارزات انقلابی روسیه و تشکیل احزاب و گروههای انقلابی از جمله حزب سوسیال دموکرات روسیه – نیز، تاثیر خود را در انتقال این اکفار به ایران، برجای گذاشت. ایرانیان مقیم روسیه، در تماس با این جریانات سیاسی و فعالیت این احزاب قرار گرفتند و «اخباری به ایران می رسید که حتی در تاریخهای رسمی دولتی نیز منعکس می شد.»
    در سال ۱۹۰۴، به اتبکار استالین و برای آماده نمودن کارگزاران مسلمان، به ویژه ایرانیان در مبارزات انقلابی، گروه سوسیال دموکرات همت در باکو تشکیل شد. این حزب را قدیمی ترین حزب سوسیال دموکرات مسلمانان قفقاز می شمارند که با حزب سوسیال دموکرات روس پیوستگی داشت.
    بروز انقلاب ۱۹۰۵ م در روسیه، تاثیرات دامنه دار تری را در رشد و تحلو افکار انقلابی ایران گذاشت و به رشد جنبش مشروطه خواهی کمک رساند و متقابلاً زمینه نشر افکار دموکراسی اجتماعی را بهتر فراهم ساخت. در سال ۱۹۰۵ م ، کمیته سوسیال دموکرات ایران یا اجتماعیون عامیون ایران ددر بادکوبه تشکیل شد. این حزب نیز با کم و شرکت مستقم بلشویکهای ماوراء قفقاز و حزب سوسیال دموکرات کارگری روسیه، به رهبری لنینع شکل گرفت. این کمیته، با حزب همت بستگی داشت، موسسان آن را یک گروه ایرانی مرکب از چند تن انقلابی تبریز و تهران نوشته اند که عامل مهم تبلیغ افکار سوسیال دموکراسی به شمار می روند.
    اعضای این کمیته، غالباً ایرانیانی بودند که از ایران مهاجرت کرده و به کسب تجارت مشغول بودند.
    کمیته اجتماعیون عامیون ایران، بزودی فعالیت خود را در شرهای تهران، مشهد، رشت، انزلی، تبریز و اسفهان آغاز کرد. افراد این گروه برای ایجاد شعباتی از این حزب دست به فعالیت زدند که از جمله این افراد می توان به حیدر خان عمو اوغلی اشاره کرد.
    پیه گذارن شعبه اجتماعیون ، عامیون تبریز، چند تن از بازرگانان به نامهای میرهاشم، حاج رسول صدقیانی، میرزا علی اصغر خویی، شریف زاده، تقی زاده و … بودند و امور آن به ریاست کربلایی علی مسیو اداره می شد.
    شعبه اجتاعیون، عامیون رشت و انزلی، بعد از شعبه تهران، از مهم ترین و فعالترین شاخه های آن فرقه به شمار می رفت. چون نفوذ افکار سوسیال دموکراسی در رشت و انزلی، به دلیل روابط تجاری تنگاتنگ با قفقاز  و روسیه و ارتباط مستقیم و دائمی آزادیخواهان این دو منطقه با هم بیشتر بود. نمایندگان سوسیال دموکرات رشت، بارت بودند از سردار محی، میرزاکریم رشتی، میرزا حسین کسمایی، سید اشرف الدین گیلانی و نعکلیان. لازم به ذکر است که بنا به تصمیم کمیته بلشویکی باکو، ارژنیکیدزه که از اعضای فعال حزب سوسیال دموکرات ایران در قفقاز و عضو کمیته مرکزی آن سازمان بود، به منظور سازمان دادن به کار مجاهدین و توسعه فعالیت های نظری و سیاسی به رشت اعزام شد . وی تقریباً یکسال در گیلان اقامت داشت. ارژنیکیدزه، همراه سردار محی در حرکت انقلابیون رشت به تهران شرکت کرد و در این دوره با میرزا کوچک خان که از مجاهدین گیلان بود آشنایی یافت. به ابتکار ارژنیکیدزه، در رشت کلوپی بنیاد نهاده شد که مرکز نشر افکار سوسیالیستی و مارکسیستی گردید. وی ضمن توجه به کار سازمانی”، به اهمیت کار نظری نیز واقف بود و تحت نظر او ، بخشی از مانیفست کمونیست از طرف سوسیلا دموکراتهای رشت به فارسی ترجمه شد.
    پیروزی انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ در روسیه، تحول جیدید را در رواج افکار سوسیالیستی در ایران به دنبال داشت. شعار حمایت از جنبش های آزادیخواهانه و ضد استعماری این انقبلا، نیروهای سوسیال دموکرات و مترقی و انقلابی ایران را امیدوار ساخت. و عمده ترین اثرش را به شکل تشکیل حزب کمونیست ایران منعکس ساخت. حزب کمونیست ایران، در ابتدا تحت نام عدالت، در محله صابونچی واقع در باکو، درماه مه ۱۹۱۷ تشکیل یافت. سلطان زاده در مورد تشکیل این حزب می نویسد : در سال ۱۹۱۴ م کارگران ایرانی در باکو دراعتراض به جنگ امپیالیستی شرکت کردند. این گره بعد از انقلاب فوریه ۱۹۱۷ م به فعالیت خود درایران ادامه دادند. این حزب در واقع جانشین حزب اجتماعیون عامیون ایران به شمار می رفت.
    در سال ۱۲۹۸ هـ . ش (۱۹۱۹م) عده ای از اعضای حزب عدالت به منظور تشکیل واحدهای سازمانی به ایران اعزام شدند و در شهرهای ایران واحدهای کوچک حزبی ایجاد کردند. ورود ارتش سرخ در تعقیب نیروهای روس سفید به انزولی، فعالیت این عاضا را تشدید کرد و زمینه همکاری با نهضت جنگ را فراهم ساخت.
    این حزب در تابستان ۱۲۹۹ هـ .ش (۱۹۲۰ م (اولین کنگره خود را در انزلی تشکیل داد و تحت عنوان حزب کمونیست ایران که در واقع به فاصله کوتاهی پس از اشغال انزلی توسط قشون سرخ و تاسیس جمهوری شورائی گیلان ایجاد شد شروع به کار کرد. اعلام موجودیت این حزب و فعالیت آن در شمال، که با دیدگاههای کوچک خان منطبق نبود، اختلافاتی را دامن زد که در شکست نهضت جنگل موثر افتاد.
    پس از اولین کنگره حزب کمونیست که در انزلی تشکیل شد ، چهار نفر، سخنگوی این حزب شمرده می شدند : ۱- کامران آقازاده ۲- سلطان زاده ۳- پیشه وری ۴- حیدر خان عمواوغلی. لنچافسکی در مورد تشکیل حزب کمونیست می نویسد : حزب کمونیست ایران، اساساً مخلوق خود ایران نبود و مقدمه و اساس آن ، ابتدا در روسیه شوروی پی ریزی شده بود.
    پس از شکست نهضت جنگل و اشغال رشت و انزلی، اکثر سران حزب کمونیست ایران، به باکو رفتند و پس از مدتی، سلطان زاده یکی از سران حزب که در شوروی به سر میبرد، کتابی تحت عنوان «ایران معاصر» انتشار داد که در آن آمده بود، نهضت کمونیستی ایران دستورات کمینترن را موبه مواجرا می کرده است.
    فعالیت این حزب در بخش خارجی بیشتر در ارتباط با کمینترن بود و در بخش داخلی، ایجاد اتحادیه های کارگری و فعالیت های مطبوعاتی بود.
    این حزب تا زمان قدرت گیری کامل رضاخان، از او به عنوان «کشی که دست سید ضیاء الدین عامل امپریالیسم را کوتاه کرد» حمایت می کرد. اما با روی کار آمدن رضا شاه و اقدماتی که بعداً به عمل آورد، حزب کمونیست متوجه اشتباه خود شد. با وجود این در میان اعضای حزب در برخورد با رضا شاه، دودستگی وجود داشت. به همین جهت دومین کنگره حزب کمونیست، به صورت مخفیانه در شهریور ۱۳۰۶ هـ . ش (۱۹۲۷) م برگزار شد تا آخرین موضوع خود را در برابر رژیم موجود ، مشخص کند. مخالفین رضاشاه، موفق شدند ادعای خود را مبنی بر انگلوفیل بودن رضاشاه اثبات کنند و بدین ترتیب موافقان رضا شاه را از حزب تصفیه کنند.
    در مورد سازمان و تشکیلات این حزب در این دوره ، آقابکف می نویسد : … یکی از نمایندگان بین المللی سوم به من گفت که … تشکیلات حزبی آنها به نظرش آن قدر مغشوش  و نامنظم آمده که بایستی حتماً در آن تجدید نظر کرد… برای اصلاح امور لازم است که در وهله اول، از دست این انگل ها (جاسوسان پلیس ایران که در حزب بودند) خلاص شد و پس از یک تصفیه دامنه دار، به آنها کمک نمود، تا شبکه های حزبی خود را در سراسر مملکت گسترش دهند.
    این حزب در سال ۱۳۱۰ هـ . ش (۱۹۱۳ م ) توسط رژیم رضاشاه مضمحل شد و فعالیتهایش به خارج از کشرو انتقال یافت.
    آخرین فعالیت حزب کمونیست در دوره دیکتاتوری رضاخان، فعالیت حزب کمونیست، به رهبری سه تن، به نامهای ارانی، کامبخش، کامران بود. آغاز تشکل این گروه، بدنی ترتیب بود که پس از فروپاشی حزب کمونیست ایران و در پی آشنایی دکتر ارانی با ایرج اسکندری و بزرگ علوی تصمیم به آغاز فعالیت های سیاسی گرفته می شود. اولین اقدام این سه تن انتشار مجله علمی دنیا بود که به صاحب امتیازی ارانی در ۱۳۱۲ (۱۹۳۳ م) شروع به کارکرد و تال سال ۱۳۱۴ هـ . ش (۱۹۳۵ م) به طور پیوسته و گاه ناپیوسته، منتشر می شد و در آن اصول علمی مارکسیسم تشریح می شد.
    خامه ای توضیح می دهد که ارانی و اسکندری و علوی در سال ۱۳۱۴ (۱۹۳۵م) تصمیم به تاسیس مجدد حزب کمونیست گرفتند ولی برای اینکار اجازه کمینترن لازم بود و ارانی به همین منظور به مسکو رفت. پس از بازگشت ارانی فردی به نام نصرالله کامران، ضمن ملاقاتهایی با کامبخش و ارانی ، این دو نفر را با هم آشنا کرده و قرار می شود تا زمان تشکیل کنگره سوم، یک کمیته مرکزی موقت مرکب از افراد وابسته به این دو نفر که هرگز تشکیل نشد، حزب را اداره کند. بعد از تلاقی این دو گروه ، هویت مستقلی به نام گروه ۵۳ نفر بوجود می آید.
    این گروه، پس از تشکیل، مبارزات خویش را آغاز کرد ولی در همان ابتدای کار و به طور کاملاً تصادفی، کل جریان در سلان ۱۳۰۶ هـ . ش(۱۹۳۷ م) توسط پلیس کشف شد و گروه ۵۳ نفر دستیگر گردید. ارانی به طور مرموزی کشته شد و بقیه پس از حوادث شهریور ۱۳۲۰ از زندان آزاد شدند.
    ذکر این جریانات در واقع پیشینه ای تاریخی از مارکسیسم در ایران بودع ولی توسعه واقعی مارکسیسم در ایران به عنوان یک جریان سیاسی در فاصله سالهای ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲ هـ. . ش به وقوع پیوست. پس از سقوط رضاشاه در ۱۳۲۰ هـ.ش (۱۹۴۱م) عده ای از آزادیخواهان  و مخالفین دیکتاتوری رضاشاهه که هسته مرکزی آنها را گروه پنجاه و سه نفر تشکیل می داد در ۷ مهر ۱۳۲۰ به تشکیل حزب توده اقدام کردند. درجلسه هیات موسسات هیئتی مرکز از ۱۵ نفر کمیته موقت تشکیل دادن که در راس آنها سلیمان میرزا اسکندری قرار داشت.
    حزب توده، بر پایه دو اصل عقیدتی و تشکیلاتی شکل گرفت. اصل عقیدتی حزب توده مارکسیسم ، لنینیسم بود و اصل سازمانی آن، ترکیب فعالیت علنی و فعالیت مخفی و تکیه بر روی اقلیتی به نام پیشاهنگ به اصطلاح طبقه کارگر، برای جذب مردم و یورش ببه دژ سرمایه داری و تصرف آن برای ایجاد نظام سوسیالیستی هدف عالی و نهایی حزب توده بود. اما حزب از بروز تمایلات ضد مذهبی خود پرهیز کرد و در نامه مرم نوشت: حزب توده ایران، نه تنها مخالف مذهب نیست بلکه به مذهب به طور کلی و مذهب اسلام خصوصاً احترام می گذارد و اهداف سیاسی خود را در بدست آوردن آزادی و انجام اصلاحات اساسی در مورد فرهنگی و اقتصادی و جلوگیری از استبداد و ارتجاع می داند. و گرچه در نکگره اول، سیاست خارجی خود را استقلال و حفظ منافع ایران بیان داشت ولی از این سیاست عدول کرده و به حمایت از سیاستهای شوروی در ایران پرداخت و در نامه مردم نوشت : ما برای دولتهای بزرگ در ایران، منافع مشروعی قائلیم و هرگز در صدد آن نیستیم که این منافع را انکار کرده و آنها را به خطر اندازیم. و بر مبنای همین سیاست، در مسئله امتیاز نفت، احزاب دموکرات آذربایجان و جنبش ملی کردن نفت و کودتای ۲۸ مرداد ، از منافع شوروی حمایت کرد.
    حزب توده در رابطه با کسب اهداف سیاسی خود از کانال قانون، وظیفه فوری خود را آموزش کادر ها برای گسترش فعالیت های حزبی اعلام کرد و تشکیلات خود را در تهران و سایر شهر ستانها ایجاد نمود و سازمانی مخفی نیز در ارتش، تدارک دید که به سازمان نظامی حزب مشهور بود.
    حزب توده که از نظر توسعه و تحکیم سازمانهای حزبی و صنفی و تجربه سازماندهی و برنامه ریزی، ایجاد اتحاد تاکتیکی و جبهه ای ، قدرت مندترین حزب کشور بود. با طرح اصلاحات سیاسی نو، مانند لیبرالیسم و سوسیالیسم و بیان مسایل و مشکلات روز در اعلامیه ها و روزنامه ها و آثار منتشره اثر خود را در بافت سنتی جامعهه ایران گذاشت و به قول آل احمد، اثری را در بینش سیاسی مردم گذاشت که در تمام دوره مشروطیت سابقه نداشت. ولی متاسفانه به علت استراتژی بیگانه پرستی، چپ روی و فرصت طلبی و پیروی بیقید و شرط از سیاستهای شوروی، طرح کننده بسیاری از مشکلات بود.
    حزب توده، باورود به مجلس، نقش خود را در تحولات سیاسی – اقتصادی کشور و دفاع از منافع شوروی ایفا کرد. در مجلس چهارم، نه نفر از اعضای حزب توده، به مجلس راه یافتند.
    حزب توده، در اقدامات خود، جایگاهی نیز برای تروریسم ایجاد کرد. ترور محمد مسعود توسط خسرو روزبه، تیر انازی ناصر فخرایی به شاه و ترور احمد دهقان مدیر مجله درباری تهران مصور توسط جعفری از آن جمله اند.
    از جمله احزاب مارکسیستی دگیر در این دوره فرقه دموکرات آذربایجان بود. این فرقه پس از ملاقات پیشه وری با میر جعفری باقراف، رئیس جمهور آذربایجان شوروی در باکوع با صلاحدید دولت شوروی و پشتیبانی و مساعدت مادی و معنوی ماموری آن دولت و بدون اطلاع رهبران حزب توده و بدون جلب نظر موافق آنها در آذربایجان تشکیل شد. اما از آنجایی که عده زیادی از فعالترین افراد آذربایجانی در صفوف حزب توده فعالیت می کدند و بدون آنها ، این فرقه از کادرهاای فعال محروم می ماند و علاوه بر آن ادامه فعالیت دو حزب با ادعای آزادیخواهی و رهبری مردم به سوی دمکراسی، مقدور نبود، لذا، انحلال تشکیل حزب توده و الحق آن به فرقه دموکرات آذربایجان، ضروری تشیخص داده شد. اعضای این فرقه، حزب توده را حزبی پارلمانتاریستی تلقی کرده حال آنکه وظیفه خود را انجام انقلاب ملی – دموکراتیک، اعلام کردند. در کتاب ۱۲ شهریور که دراولین سالگرد تشکیل این فرقه منتشر شد آمده است : گرچه اعضای حزب توده … مبارزات شدیدی با عناصر ارتجاعی، به عمل آورده بودند ، ولی موفق به برداشتن قدمهای عملی نشده بودند. بعلاوه حزب توده … نتوانسته بود تمام اهالی را دور خود جمع نماید.
    علل تشکیل این فرقه در واقع، تجاوز آشکار دولت مرکزی به حقوق آذربایجانی ها و حضور شوروی در ایران بود که در رقابت با انگلستان در پی کسب مناطق نفوذ بود.
    این فرقه، تا حدی توانست، اهداف خود را که خود مختاری مردم آذربایجان، تصویب انجمند های ایالتی و ولایتی و اجراء و تکمیل قانون اساسی بود، در آذربایجان پیاده کند، اما به دلیل وابستگی به شوروی در صحنه موازنه قدرت بین المللی، به مهره بی اراده ای تبدیل شده و سر انجام دچار شکست گردید.
    مقارن، تکشیل فرقه دموکرات آذربایجان، حزب دمومکرات کردستان (کومله) نیز در مهاباد به ریاست قاضی محمد و حمایت دولت شوروی تشکیل شد و توانست اهداف مشابی را در ناحیه کردستان به مرحله عمل در آورد ولی این فرقه نیز، و جه المصالحه سیاستهای بین المللی شد و از هم پاشید.
    یکی دیگر از تشکیلات سیاسی که گرایش مارکسیستی داشت، کنفدراسیون جهانی دانشجویان ایران در اروپا بود که در اواخر دهه ۱۳۳۰ پا گرفت. کنفدراسیون که خود مولود تحولات سیاسی و فکری دهه های پیشین جامعه روشنفکری ایران بود، از فرهنگ معاصر اروپایی و به ویژه «جنبسش چپ نو» و ایدئولوژیهای همزاد آن به شدت تاثیر گرفت و به نوبه خود در تکوین فرهنگ و اندییشه سیاسی بخشی از نسل جوان آن روز ایران، به ویژه دانشجویان، تاثیر گذارد. کنفدراسیون عمری مستعجل داشت و در پایان دهه ۱۳۴۰ تحت تاثیر ناهمگونی های فرهنگ و ایدئولوژیک گردانندگان آن و عوامل دیگری که نیازمند بررسی است فروپاشید. از آن پس آنچه وجود داشت، گروههایی بود که هر یک نام کنفدراسیون را بر خود داشتند و در واقع پوششی «باز» برای فعالیت های این و آن جریان ایدئولوژیک محسوب می شدند.
    کنفدراسیون ، نشریات فرهنگی متفاوتی داشت که به کار فرهنگی اختصاص داشتند مهم ترین آنها ، نشریه نامه پارسی بود که نوعی ارگان فرهنگی کنفدراسیون به شمار می رفت.
    کنفدراسیون کا رخد را با فعالیتهای فرهنگی و صنفی آغاز کرد و رفته رفته شکل سیاسی و رادیکال به خود گرفت.
    نوع دیگری از گرایشات مارکسیستی در ایران، مارکسیسم چریکی بود. خیانت و شکست حزب توده، مارکسیستهای جوان را دچار یاس کرده بود و لذا موج چریکی آمریکای لاتین و «چپ نو» اروپای غربی بر ایران نیز تاثیر گذاشت و بخشی از جوانان سرخورده از حزب توده را به خود جذب کرد و بخشی نیز به مائوئیسم پیوستند.
    این مارکسیستهای جوان دو گروه بودند ۱- گروه پیشاهنگ پویان – احمد زاده – مفتاحی ۲- گروه پیشتاز جزنی – ظریف.
    سازمان چریکهای فدائی خلق، از رشد و پیوند این دو گروه که تا قل از وحدت در فروردین ماه ۵۰ مستقل از هم عمل می کردند بوجود آمد. این دو گروه، قبل از ادغام ، هر کدام مراحل تکاملی پر فراز و نشیبی را پشت سر گذاشته و ازاواسط سال ۴۹ تا فروردین ۵۰ طی یک سری همکاری هی عملی در مبارزه و تبادل نظرهای تئوریک، سازمان چریکهای فدائی خلق را به وجود آوردند.
    بنابر این، چریکهای فدائی خلق در آغاز یک محفل دانشجویی بود که به دنبال شیوه جدید مبارزه بود. احمدزاده در «مبارزه مسلحانه هم استراتژی و هم تاکتیک» می نویسد : گروه ما به هدف عاجل آموزش مارکسیسم ، لنینیسم و تحلیل شرایط اقتصادی و اجتماعی میهن ما تشکیل شده بود.
    این دانشجویان ، مدتی ، آثار مارکس، انگلس و لنین و مائوتسه دون را مطالعه کردند و به مائوئیسم گرایش یافتند. در همین اثناء ، کتاب انقلاب در انقلاب رژی دبره به دستشان رسید و تئوریهای آن را پذیرفتند و بر ضرورت مبارزه مسلحانه تاکید کردند. امیرپرویز پویان جزوه ضرورت مبارزه مسلحانه و رد تئوری بقا را نوشت و مشی حزب توده را که تئوری بقاء می نامید رد کرد. او  می نویسد : مارکسیست های سنتی، حزب توده و … می گویند برای بقای خود باید کاری نکنیم، در حالی که جوهر مارکسیسم این است که عمل کنیم. وی بدین ترتیب ضرورت مبارزه مسلحانه را مطرح می کند و می گوید، این مبارزه چهره بزرک کرده رژیم و ماهیت ضد خلقی اش را آشکار می کند.


نويسنده / مترجم : -
زبان کتاب : -
حجم کتاب : -
نوع فايل : -
تعداد صفحه : -

 ادامه مطلب + دانلود...



هو الکاتب


پایگاه اینترنتی دانلود رايگان كتاب تك بوك در ستاد ساماندهي سايتهاي ايراني به ثبت رسيده است و  بر طبق قوانین جمهوری اسلامی ایران فعالیت میکند و به هیچ ارگان یا سازمانی وابسته نیست و هر گونه فعالیت غیر اخلاقی و سیاسی در آن ممنوع میباشد.
این پایگاه اینترنتی هیچ مسئولیتی در قبال محتویات کتاب ها و مطالب موجود در سایت نمی پذیرد و محتویات آنها مستقیما به نویسنده آنها مربوط میشود.
در صورت مشاهده کتابی خارج از قوانین در اینجا اعلام کنید تا حذف شود(حتما نام کامل کتاب و دلیل حذف قید شود) ،  درخواستهای سلیقه ای رسیدگی نخواهد شد.
در صورتیکه شما نویسنده یا ناشر یکی از کتاب هایی هستید که به اشتباه در این پایگاه اینترنتی قرار داده شده از اینجا تقاضای حذف کتاب کنید تا بسرعت حذف شود.
كتابخانه رايگان تك كتاب
دانلود كتاب هنر نيست ، خواندن كتاب هنر است.


تمامی حقوق و مطالب سایت برای تک بوک محفوظ است و هرگونه کپی برداری بدون ذکر منبع ممنوع می باشد.


فید نقشه سایت


دانلود کتاب , دانلود کتاب اندروید , کتاب , pdf , دانلود , کتاب آموزش , دانلود رایگان کتاب

تمامی حقوق برای سایت تک بوک محفوظ میباشد

logo-samandehi