محل انتشار : تبریز 
نویسنده کتاب : صمد سرداری‌نیا 
رده دیویی : ۲۹۷.۹۱۲ 
تاریخ انتشار کتاب : ۱۳۸۳/۱۰/۰۹ 
نوع جلد کتاب : شومیز 
قطع کتاب : رقعی 
تعداد صفحه : ۲۱۲ 
نوع اثر : تالیف 
زبان کتاب : فارسی 
نوبت چاپ کتاب : ۱ 
تیراژ کتاب : ۲۰۰۰ 
شابک : ۹۶۴-۸۱۰۵-۵۹-۶ 
 
نویسنده در این کتاب به بررسی حوادثی می‌پردازد که در پی سقوط دولت تزاری روسیه و پیروزی انقلاب کمونیستی در شوروی سابق در حدود سال ۱۹۱۸, در منطقه قفقاز به وقوع پیوست و موجب کشته شدن گروه کثیری از مسلمانان شد. نویسنده معتقد است ‘داشناک‌های’ ارمنی از فرصت خل‌أ قدرت در قفقاز, در سال ۱۹۱۸ م ـ که ناشی از سقوط تزار و انقلاب روسیه بود ـ برای عملی کردن هدف دیرینه خود یعنی ‘ایجاد ارمنستان بزرگ از دریای مدیترانه تا دریای خزر, سود جستند؛ سپس با حمله به شهرهای مسلمان نشین ایروان باکو, شماخی و دیگر شهرهای آذربایجان, موجب کشته شدن ده‌ها هزار تن از مسلمانان شدند. در این سوی ارس نیز آسوری‌های عثمانی که ‘جلو’ نامیده می‌شدند توسط انگلیسی‌ها مسلح شدند و در جنگ‌هایی که با هدف ایجاد یک حکومت مسیحی درگرفت. در شهرهایی چون ارومیه, سماس و کهنه شهر, دهها هزار تن از مسلمانان کشته شدند. مطالب کتاب در چهار بخش سامان یافته است. بخش اول با عنوان ‘قتل عام مسلمانان غرب آذربایجان به دست جلوها و ارامنه’ شامل این مطالب است: تشکیلات قشون مسیحی و حامیان آن‌؛ آغاز کشتار در ارومیه, ترور مارشیمون به دست سمیتقو؛ داستان دلگداز سلماس‌؛ حمله آندرانیک به خوی‌؛ شرفخانه‌؛ پایان کار مسیحیان. بخش دوم که ‘نسل کشی (س‌ؤی قیرییم) مارس ۱۹۱۸ فاجعه اسماعیلیه’ نام دارد درباره حوادث باکو و دیگر شهرهای آن خطه است. در بخش سوم با عنوان ‘ایروان یک ولایت مسلمان نشین بود’ از سیر ارمنی شدن ایروان سخن می‌رود. نویسنده در بخش چهارم با عنوان ‘یپرم خان عامل انحراف مشروطه و ضارب ستارخان سردار ملی بود’, از نقش داشناک‌ها به سرکردگی یپرم خان در منحرف ساختن انقلاب مشروطیت صحبت می‌کند. کتاب با عکس‌هایی از آثار و بناها و شخصیت‌های مربوط به موضوع همراه است و با فهرست منابع به پایان می‌رسد.

نویسنده : صمد سرداری‌نیا 
تاریخ انتشار : ۱۳۸۲/۱۱/۰۴ 
محل انتشار : تبریز 
قطع : وزیری 
رده دیویی : ۹۵۵.۳۲۲۲۰۴۳ 
تعداد صفحه : ۱۰۸ 
جلد : شومیز 
نوع اثر : تالیف 
زبان کتاب : فارسی 
شماره کنگره : DSR۲۰۷۹/ب۴۴س۴ 
نوبت چاپ : ۱ 
تیراژ : ۲۰۰۰ 
شابک : ۹۶۴-۹۴۸۱۳-۲-X 
 
نگارنده در کتاب از چگونگی تاسیس دارالفنون تبریز, (موسسه آموزش عالی در دوران قاجاریه), ادامه کار و فرجام این موسسه سخن می گوید: ‘دارالفنون در تبریز که در دوران ولایتعهدی مظفرالدین میرزا به سبک دارالفنون تهران, در شهر تبریز تاسیس گردید, نخستین مدرسه عالی جدید در آذربایجان و دومین مدرسه عالی در ایران بود که به نام های دارالفنون, مظفری و مظفریه نامیده می شده است و هر سال حدود ۵۰_ ۷۰ نفر شاگرد می پذیرفته که تعدادی از آنها به طور رایگان و شبانه روزی تحصیل می کرده اند. این مدرسه عالی, سهم ارزنده ای در تربیت نسلی از روشنفکران آذربایجان داشته… موضوعات کتاب عبارت اند از: ‘دارالفنون یا مدرسه مظفریه’, ‘دارالفنون تبریز در خاطرات سلیمان خان’, ‘رشته های تحصیلی’, ‘مدیران و مدرسان دارالفنون تبریز’, ‘میرزا حسن رشدیه و دارالفنون’, ‘شاگردان دارالفنون’, ‘ورقه ارگان دارالفنون و نخستین انتشاریه دانشگاهی تبریز’, ‘ایرج میرزا’, ‘افتتاح دوم’, ‘میرزا محمد ندیم باشی’, ‘میرزا جهانگیر خان ناظم الملک’, ‘پایان کار دارالفنون’, ‘برخی از فارغ التحصیلان دارالفنون تبریز’ و ‘فکر تاسیس دارالفنون’. در پایان کتاب به پیشینه تدریس زبان ترکی در مدارس آذربایجان اشاره شده است.