فتح السبل

نویسنده کتاب : محمد علی بن ابی طالب حزین لا هیجی

انتشارات کتاب : میراث مکتوب

زبان کتاب : فارسی

تعداد صفحه کتاب : 213

قطع کتاب : وزیری – سال چاپ کتاب : 1375 – نوبت چاپ کتاب : 1 

شماره کتاب : 113995

خلاصه ای از کتاب 

دانشمند فرزانه عهد صفویه و افشاریه حزین لاهیجی در این رساله به ظهور و سیر تطور علم کلام در حوزه اندیشه و تفکر اسلامی که منجر به پیدایی (انشعاب مسلمانان به) فرق و نحل متفاوت همچون معتزله، اشاعره، امامیه و… شد می پردازد.

در این نوشتار موضوع اختلافی وصایت و خلافت و احتجاجات طرفداران هر یک، نیز باورها و دیدگاههای اساسی مذهب امامیه و مذاهب اربعه مورد بحث قرار گرفته است. آگاهی کافی از تاریخ اسلام و علم رجال، تسلط وافی بر ادبیات تازی و پارسی، اشراف دقیق بر منابع ومسانید معتبر فریقین و نثر روان و هماهنگ مولف که خود مبتنی بر سبیل اختصار است. و از ذهن و قاد و حافظه و هوش قوی برخوردار، این اثر را متقن، خواندنی و ماندگار کرده است.

در مقدمه کتاب مولف به دو ویژگى از ویژگى هاى جوهر انسان که یکى علم به معقولات و حقائق کلیه و دیگرى عمل خیر ناشى از اراده عقلى محض که عارى از شوائب شهوت است اشاره مى کند .پس از آن به بیان معناى ایمان و عمل صالح پرداخته و براى رسیدن به خداوند دو راه باطن و ظاهر معرفى مى نماید.

فاتحه اولى به بیان حقیقت علم کلام و حکمت و اختلاف دیدگاه علما در این باره اختصاص یافته است.فاتحه ثانیه به بیان سبب پیدایش فن کلام و جدال و حدوث اشعریت و اعتزال اختصاص یافته و در آن به معرفى فن کلامى که بر نهج صواب است و نیز تفاوت آن با حکمت پرداخته شده ا ست. فاتحه ثالثه به بیان طریقه باطن و کیفیت سلوک این طریقه اختصاص یافته است.این فاتحه خود مشتمل بر دو منهج است :منهج اول به بیان روش حکما ومنهج دوم به بیان روش صوفیه و عرفا در این باره اختصاص یافته است.

منهج دوم این فاتحه خود مشتمل بر دو نمایش است : نمایش اول (درتمهید مقدمات و شرائط هدایت)هشت تنبیه ذیل را در بر مى گیرد :

۱-در تحصیل صحت نیت
۲-دنیا دار تکلیف است.
۳-عدم التفات به کثرت قوم
۴-در تبیین حال صحابه
۵-در احوال طبقه امامیه
۶-در وجوب عصمت امام و نص بر او
۷-در بیان تقیه و جواز آن
۸-در بیان مخالفت اهل سنت

نمایش دوم از این منهج به ذکر نصوص خفیه اى که درباره امامت حضرت امیرالمومنین علیه السلام وارد شده اختصاص یافته است.مولف مراد خود از نصوص خفیه را آن دسته نصوص معرفى مى کند که براى دلالت بر مقصود به نوعى از استدلال نیازمند مى باشند.وى معتقد است این قبیل نصوص به مراتب بیشتر از نصوص جلیه اى است که بر امامت آن حضرت دلالت دارد و کتب عامه مملو از این قبیل نصوص است.مولف در این زمینه به آیاتى چون آیه ولایت و روایات متواترى چون حدیث قدیر استناد مى کند و به شبهات مخالفین پاسخ مى گوید.