خرید اینترنتی کتاب

جستجو در تک بوک با گوگل!

تابعيت پايگاه تك بوك از قوانين جمهوري اسلامي ايران

فرادرس!



چطور!




تبلیغات!


رابطه دین با دمکراسی

امتیاز به این مطلب!

186 views

بازدید

در اسلام مشارکت مردم پشتوانه مکتبی دارد .
حجت الاسلام دکتر سید حسین ابراهیمیان
دمکراسی و مشارکت سیاسی مردم ، از اصول حکومت دینی
در نظام حکومتی اسلام ، دمکراسی به منزله یک شیوه با روش حکومتی ، یعنی نقش دادن به مردم و مشارکت دادن آنان در مسائل مختلف زندگی و اجتماعی ، به عنوان یک اصل اساسی مورد اهتمام قرار گرفته است ، چه در اعتقادات و چه در احکام اسلامی ، موارد فراوانی یافت می شود که بیانگر حقیقت فوق است . از جمله آن موارد این است که در تفکر اسلامی ، حکومت و رهبری دینی خدمتگذار مردم به حساب می آیند و حکومت اسلامی بر پایه ارشاد ، نصیحت و نظارت مردم بر حاکمان استوار است و حاکمان دینی موظفند در جهت تامین خیر و سعادت مردم در تمامی ابعاد مادی و معنوی گام بردارند .
در بینش اسلامی ، به جز خداوند ، هیچ کس به طور مستقل ، حق تصرف و جان و مال افراد و یا دخالت در سرنوشت مردم را ندارند و تنها با اذن خداوند حکومت حاکمان مشروعیت می یابد .
احترام گذاشتن به حقوق افراد جامعه و آزادی های مشروع آنان و نفی هر گونه استبداد و سلطه در عرصه حکومت و سیاست ، که از ویژگی های نظامی دمکراتیک است ، در حکومت اسلامی  به بهترین شکل مورد توجه قرار گر فته است ، در نظام اسلامی ، همه افراد جامعه در برابر قانون ، یکسانند و نژاد ، زبان ، رنگ قومیت ، و حتی مذهب معیار امتیاز به شمار نمی رود .
از مزایای  زمامداری دینی ، حرمت نهادن به شخصیت مردم ، تقویت روحیه آزادمنشی و انتقاد و ارشاد دلسوزانه نسبت به مسئولان نظام در سطح بسیار بالای آن است .
بهترین گواه موارد فوق، عهدنامه مولا علی بن ابیطالب ( ع) به مالک اشتر است که تکیه گاه اصلی امام ( ع) حرمت گذاری به مردم ، حق حاکمیت قائل شدن برای مردم ، از بین بردن امتیازهای دروغین و تبعیض های ناروا میان مردم ، نفی هر گونه زورگویی و سلطه مداری نسبت به آنان و برخورد متواضعانه و خیرخواهانه با مردم است .
چگونگی ارتباط دین با دمکراسی
دین از سه عنصر اساسی تشکیل شده است ، اعتقادیات ، اخلاقیات ، و مناسک و مراسم ( احکام ) راس اعتقادات دینی ، این عقیده وجود دارد که همه جهان از یک منشا قدسی سرچشمه می گیرند ، یعنی تفاوت انسان دین باور یا غیر متدین در این است که انسان دیندار براساس اعتقاد به جهان غیب و این که هر چیزی در جهان از قداستی برخوردار است .
حال ببینیم که در تفکر دمکراسی ، مساله چگونه است ؟ گاهی ما دمکراسی را به عنوان یک شیوه یا معنای حکومت مردم ، نقش دادن به آنان در مسائل سیاسی ، مشارکت دادن مردم در حکومت و حضور آنها در مسائل مختلف مربوط به زندگی اجتماعی است . این معنا از دمکراسی ، چنان که بیان شد ، نه  تنها با تفکر دین و حکومت دینی ناسازگار نیست ، بلکه در تعالیم دینی به عنوان یک اصل اساسی مورد توجه قرار گرفته است .
مساله شورا و مشورت ، بیعت ، نصیحت ، حاکمان دین و ائمه مسلمین ، امر به معروف و نهی از منکر ، آزادی های مشروع ، نفی سلطه گری و استبداد حق حاکمیت مردم بر سرنوشت خود ، یکسان بودن افراد در برابر قانون و دهها اصل دیگر اسلامی به اضافه سیره پیامبر اکرم (ص) و قانون اساسی نظام ما که تکیه بر اساسی بر اتکا نظام به آرای عمومی است . همه و همه گواه بر این است که دمکراسی با دین ، کاملا سازگار است .
در قانون اساسی ما اصولی وجود دارد که لایتغیرند و اگر روزی شورای بازنگری هم تشکیل شود و بخواهد قانون اساسی را تغییر دهد هرگز نمی تواند آن اصول را تغییر دهد ، یکی از آن اصول لا یتغیر ، اصل (( اتکانظام به آرا و افکار عمومی )) است .
وقتی بیل کلینتون با آرای یک چهارم مردم امریکا به عنوان رئیس جمهور امریکا به عنوان رئیس جمهور انتخاب شد ، آن را اوج دمکراسی در جهان اعلام کردند ، در حالی که در ایران اسلامی ، رئیس جمهور ما با دو سوم آرای کسانی که صلاحیت رای آادن داشتند انتخاب شده است و بعد ما را متهم می کنند که شما به دمکراسی بها نمی دهند !
پس از تلقی از دمکراسی که صرفا شیوه ای است برای مشارکت دادن مردم در مسائل سیاسی شان در متن تفکر اسلامی وجود دارد .
اما اگر بدانیم دمکراسی را یک نوع بینش فلسفی بدانیم که زیر بنای عقیدتی دارد و صرفا یک روش و شیوه حکومتی نیست ، در این صورت باید به زیربناهای این تفکر فلسفی توجه کنیم و ببینیم آیاد با تفکر دینی سازگاری دارد یا نه ؟
از جمله مبانی فلسفی دمکراسی ، اومانیسم ، سکولاریسم ، و لیبرالیسم است  . تفکر اومانسیتی ، امروزه به جریانی اطلاق می شود که می خواهد انسان به به جای خدا بگذارد و انسان را بر سرنوشت خود حاکم گرداند که این بینش با حاکمیت خداوند بر سرنوشت انسان منافات دارد . سکولاریسم هم به معنای زمینی کردن همه چیز و نفی قداست از همه چیز است که این معنا نیز با ماهیت دین که مساله قداست است و می خواهد بگوید که در این عالم ، در هر چیزی یک امر قدسی وجود دارد  در تعارض قرار می گیرد ، تعارض دین با لیبرالیسم هم که روشن است .
پس دمکراسی به عنوان یک فلسفه سیاسی با این زیربناهای عقیدتی ، در تضاد آشکار با تفکر دینی است .
قرائت دیگر از دمکراسی
برخی از اندیشمندان اسلامی ، در کنار آن دو تلقی پیشگفته از دمکراسی ، نگرش سومی را تحت عنوان دمکراسی اسلامی مطرح کردند و گفتند ما دمکراسی را با همان مبانی فلسفی اش در نظر بگیریم و آن مقداری را که با دین سازگاری دراد بپذیریم ، و آن مبانی ای را که با اسلام سازگار نیست ، اصلاح کنیم که موج چنین تفکری بیشتر در کشورهای عربی پیدا شده است ، چنان که علاومه مودودی گفته است ، (( اسلام در درون خودش دمکراسی دارد ، اما با حفظ حاکمیت الهی ، نه حاکمیت مردم ))
برقراری این نوع سازش بین بینش اسلام با تفکر دمکراسی ، کار بسیار حساس و دشواری است ، زیرا ارزشی که دمکرلاسی برای آرای مردم قائل است ، هیچ حد و مرزی ندارد ، یعنی حتی اگر مردم بر خلاف مقررات صریح قرآن ، رای دهند باز معیار رای و نظر مردم است و اساسا دمکراسی حکومتی است و بدیهی است که این دیدگاه با اسلام سازگار نیست . اسلام برای آرای مردم و حضور آنان در صحنه های اجتماعی ، اهمتی فراوانی قائل است ، اما در یک چجارچوب و مرز خاص ، یعنی در چارچوب حاکمیت الهی ، مردم آزادند در صحنه های گوناگون اجتماعی ، حضور یابند و رای بدهند ، اما این مشارکت باید در چارچوب احکام خدا و فرهنگ اسلامی باشد که مردم آن را پذیرفته اند و به آن اعتقاد راسخ دارند .
اگر جوهره دمکراسی را (( مشارکت سیاسی مردم )) بدانیم ، قطعا اسلام انگزیه مشارکت مسلمین در عرصه های سیاسی ، و اجتماعی ناشی از تعلیمات دینی و دستورات اسلامی است ، برخلاف نظام های دمکراسی که انگیزه شهروندانش از مشارکت ، برآورده شدن خواسته های فردی و منافع اقتصادی است .
لذا در اسلام مشارکت مردمی پشتوانه مکتبی دارد . انسان مسلمان برای جلب رضای خداوند و عمل به دستورات دینی ، خود را متعهد و موظف به مشارکت در تمامی ابعاد جامعه و مسائل  حکومت می داند ، یک آزادی دیگر که در فرهنگ اسلامی ما وجود دارد و در نظام های دمکراسی آن را نادیده گرفته اند (( آزادی معنوی )) است یعنی انسان باید خود را از اسارت نفس ، طمع های دنیوی و وابستگی هایی که به صورت غل و زنجیر او را محدود  و زندانی می کند و از رسیدن به کمال مطلوب و قرب الهی باز می دارد ، برهاند و آزاد کند .
و مربیان و کارکرد مهم مشارکتی آنها ، مقاله پیش رو ، ابتدا به فرصت ها و امکانات سودمند حاصل از فعالیت های این تشکل می پردازد ، سپس چالش ها و موانع موجود در مسیر فعالیت های آن را ارائه خواهد کرد .
فرصت ها
فرصت ها عبارت از شرایط ، امکانات و لوازم بالقوه ای است که در اختیار والدین قرار دارد و برای تحقق اهداف نظام تعلیم و تربیت ضروری است .یکی از فرصت هایی که در اختیار مدارس قرار دارد ، امکان بهره گیری از توان بالقوه فکری ، علمی ، مهارتی ، و تخصصی والدین دانش آموزان ، در جهت بهبود و ارتقای سطح کیفی برنامه ها و فعالیت های مدارس است . در حال حاضر نظام آموزشی ایران با حدود هجده میلیون نفر دانش آموز تحت تعلیم در دوره های مختلف تحصیلی و سی میلیون نفر پدر و مادر دانش آموز ، در تعامل و ارتباط نزدیک قرار دادر . در میان این جمعیت قابل توجه ، افراد دارای صلاحیت های تخصصی ، حرفه ای و مهارتی بالا و قابلیت های علمی مفید و موثر و نیز صاحت نظراتی با کفایت وجود دارند که با برنامه ریزی صحیح و منطقی می توان همه ساله این منابع بالقوه فکر ، اندیشه ، نظر، تخصص ، و مهارت را برای مداخله و مشارکت در فرآیندهای تصمیم گیری ، اجرا و ارزشیابی کلیه برنامه ها و فعالیت های آموزشی و تربیتی ( در تمامی سطوح نظام آموزشی و نه فقط مدارس ) فراخواند .
از آن جا که والدین ، انگیزه بالایی برای پیشرفت علمی ، تحصیلی و نیز تربیت اخلاقی ، اجتماعی و حرفه آموزی به فرزندان خود دارند ، اگر زمینه و بستر مناسبی برای جلب و جذب توانمندی های آنان فراهم شود ، مطمئنا از همکاری با سیستم آموزشی مضایقه نخواهد کرد . به نظر می رسد که در نظام کنونی آموزش و پرورش ، ساز و کارهای جلب و جذب مشارکت های علمی و تخصصی والدین به شکل نظام مند وجود ندارد و هر جا سخن از مشارکت اولیا و مربیان به میان می آید ، ذهن مخاطب ، ناخودآگاه به سمت مشارکت مالی آنها معطوف می گردد و سایر ابعاد مشارکت ، شاید نزد مسئولان و برنامه ریزان تعلیم و تربیت همم مغفول واقع شده است.
یکی دیگر از فرصت های ممکن که با مداخله و شرکت والدین در فعالیت های مدارس محقق می شود ، کمک به تسهیل فرآیند اجتماعی کردن کودکان از طریق الگودهی عملی به انها ست . کودک با مشاهده مداخله والدین خود در فعالیت های محیط تحصیل او ، از همان سال های نخست زندگی خویش یاد می گیرد که به حقوق دیگران احترام بگذارد ، حقوق جمعی را محترم بشمارد و فعالیت های گروهی و اجرا از نظم و وحدت بیشتری برخوردار است ، ولی عیب سیستم متمرکز این است که از مشارکت افراد صاحب نظر و متخصص که از خارج از گروه تصمیم گیر قرارد دارند ، ممانعت بعمل می آورد و در نتیجه نوآوری و ابتکارات کم تر می تواند در این ساختار ممکن بروز و بالندگی کند با گسترده شدن نظام آموزشی و نیز پیچیده تر شدن فرآیند تعلیم و تربیت و اداره چنین سازمان گسترده ای ، ضرورت ایجاب می کند راه کارهایی برای دخالت دادن سایر افراد مثلا والدین صاحب نظر و اهل فن در مسایل تعلیم و تربیت ، پیدا کرد تا بار سنگین سیاست گذاری ، تصمیم گیری و برنامه ریزی و اجرا بین افراد دخیل و درگیر تقسیم شود .
از جمله اقداماتی که به گسترش مشارکت می انجامد ، رفع کاستی های ناشی از سیاست گذاری های کلان اداری و آموزشی ، تمرکز زدایی در امور اجتماعی ، اداری و آموزشی و نیز اصلاح قوانین و مقررات فعلی ، در راستای قبول و پذیرش والدین در نظام آموزشی است . اگرچه اخیرا اصلاحاتی در بخش هایی از نظام اداری و آموزش پرورش ، در حال اعمال است که از میزان تمرکز این نظامی می کاهد ، نظیر :
الف) اجرای طرح مدرسه محوری
ب) طرح جامع مشارکت اولیا در مدارس( اجرا به صورت آزمایشی )
ج ) تشکیل شوراهای آموزش و پرورش مناطق و استان ها با حضور نمایندگان اولیا و….. اما به دو دلیل اجرای این طرح های موردی ضمانت اجرای ناچیزی دارد :
دلیل اول این که طرح های فوق الذکر مراحل اولیه اجرای خود را می گذارنند و برخی نیز به طور آزمایشی اجرا می شوند ، در نتیجه امکان ارزشیابی از آنها تاکنون مقدور نبوده ، یا این که ارزیابی دقیقی از میزان اثربخشی آنها به عمل نیامده است تا با اتکا به نتایج آن بتوان د رمورد کارآیی و سودمندی اجرای طرح های مذکور قضاوت کرد .
ثانیا : در یک سیستم متمرکز ارایه و ارجرای چند طرح محدود در راستای تمرکززدایی تقربیا بی تاثیر و یا کم تاثیراست .
به نظر می رسد زمان آن فرا رسیده باشد که برای حل مسائل و مشکلات مبتلا به سیستم آموزشی و تربیتی کشور که بسیار گسترده است ، ساز  و کارها ، قوانین و مقررات ، سیاست ها ، اهداف اصولی ، منطقی و صحیحی که سهم مشارکت والدین در کل نظام آموزشی را توسعه دهد ، تا والدین از مراحل سیاست گذاری ها تا اجرا ، ارزشیابی ، بازنگری ، اصلاح تمام برنامه های آموزشی و تربیتی ، مداخله و مشارکت واقعی ، و نه صوری و تشریفاتی ، داشته باشند.
به مناسبت بزرگداشت هفته پیوند اولیا و مربیان
مشارکت والدین در فرآیند تعلیم و تربیت ( فرصت ها و چالش ها )
مقدمه :
مشارکت از نظر لغوی به معنای (( با هم شریک شدن در انجام کار یا شرکت کردن با هم )) است ( عمید ، ۱۳۷۵ ، ص ۱۰۹۸ ) در اصطلاح مداخله افراد در فرایند تصمیم گیری ، اجرا و ارزیابی برنامه ها و فعالیت های مختلف ، تعریف شده است .
مطالعه سیر تحول زندگی انسان حاکی از آن است که از اولین روزهای زندگی ، بشر به ضرورت و اهمیت بهره گیری از توان فکری و فیزیکی همنوعان و شریک شدن در سرمایه های مادی و معنوی آنها ، پی برده و فعالیت های او همیشه حالت گروهی و جمعی داشته است ، به گونه ای که برخی از جامعه شناسان ، جمع گرایی و نیاز به گروهی زیستن انسان را جزیی از سرشت او قلمداد کرده اند.
اهمیت و ضرورت مشارکت مردم در امر تعلیم و تربیت
عبدالکریم صادق دوست
نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران به رهبری امام راحل و عظیم الشآن (ره) از ابتدای تکوین خود ، مبتنی بر مشارکت و حضور گسترده مردم بود و تداوم این نظام اسلامی نیز بر همین اساس استوار است . میهن اسلامی و عزیزمان در تمام فراز و نشیب های حیات خود ، از قبیل پیروزی انقلاب ، جنگ تحمیلی ، بازسازی و سازندگی و هم اکنون در آستانه تحقق جامعه مدنی تا رسیدن به تمدن شکوهمند اسلامی ، شاهد این حضور پرشور ایثار گرانه و همه جانبه آحاد مردم بوده و هست . دولت کریمه و خدمتگزار جناب آقای خاتمی رئیس جمهور محبوب نیز شعار و سیاستش را براساس مشارکت و تمرکز زدایی بنا نهاده ، به ویژه در بعد تعلیم و تربیت که ارتباط مستقیم و تنگاتنگ با تک تک آحاد جامعه دارد و به طریق اولی تجلی گاه و محمل بالقوه و بالفعل این مشارکت و معاضدت به شمار می رود .
بی شک دستگاه گسترده و عظیم آموزش و پرورش با ۱۸ میلیون دانش آموز و یک میلیون کارمند …….بدون حضور و مشارکت فعال اولیای محترم در زمینه های فکری ، مادی و……. از راه جایی نخواهد برد و سیاست و راه کارهایی همچون تفویض اختیار ، تمرکز زدایی ، مدرسه محوری ، مشارکت جویی ، در سطح عالی تر تشکیل شوراهای آموزش و پرورش بدین منظور اتخاذ شده است تا زمینه و بستر مناسبی کشاندن چالش های آموزشی و پرورشی به سطح جامعه  و درگیر کردن افکار عمومی با مسئله تعلیم و تربیت و هموار ساختن راه سعادت دانش آموز به دست خود او و کمک معلم و والدین خود فراه آید .
امروزه اگر در اندیشه بازسازی فرهنگی و ارتقای سطح علمی جامعه باشیم ، یقینا یکی از ابزارهای اجرایی کردن این اندیشه و پیاده کردن آن در جامعه خود مردم هستند ، زیرا امور فرهنگی به ویژه آموزش کلاسیک و مستمر علمی در صورتی موفق خواهد بود که با مشارکت دو طرفه از سوی معلم و دانش آموز به صورت فعال همراه باشد از آن جایی که مشارکت فعالانه دانش آموز در این امر مستلزم یک بینش خانوادگی به ویژه شیوه نگرش و نحوه تعامل والدین او با متولیان امر تعلیم و تربیت و معلمین می باشد به همین دلیل رسیدن به نقطه مطلوب در آموزش و پرورش در نظر گرفتن نقش همه این افراد اعم از معلم ، دانش آموز ، والدین ، مدیر و……… امری مشکل و بلکه دست نیافتنی است .
فرآیند پیچیده تعلیم همانند مجتمعی از کارخانجات عظیم است که محصول نهایی آن بستگی به سلامت و کارکرد صحیح تک تک اجزای ماشین آلات مربوطه دارد . تک بعدی کردن نظام آموزشی ، و داشتن نگاه دولتی به آن بدون در نظر گرفتن سایر عوامل انسانی ، اجتماعی ، اقتصادی و سیاسی به انزوا و ناکارآمدی و روزمرگی این دستگاه عظیم منجر می شود .
دیر زمانی است که در کشور های پیشرفته  و در حال پیشرفت به این نکته همه بسیار توجه شده و نقش مشارکت مردم از جلمه والدین دانش آموز ، سازمان های دولتی ، و غیر دولتی و…… در فرآیند آموزش وپرورش به خوبی دیده شده و حتی بعضی از سیاستگذاری ها و تصمیم های منطقه ای در این زمینه به انها واگذا ر شده است . آموزش و پرورش بالنده ، فعال و پویا ، با دانش آموزانی سرزنده و پر تحرک  و جویای دانش در گرو تعامل ، مشارکت و تعاطی افکار و اندیشه ها و حمایت های مادی و معنوی همه اقشار جامعه می باشد . انجمن های اولیا و مربیان نمونه ای از این حضور و مشارکت است که بحمدا… در کشور ما سابقه و جایگاه خوبی دارد .
دانلود کتاب






مطالب مشابه با این مطلب

    روش های ترک کردن غیبت

    روش های ترک کردن غیبت/ دانشمندان اخلاق براى همه بیمارى‌هاى نفسانى، دو راه درمان را سفارش مى‌کنند: راه علمى که خود شامل دو قسم: «اجمالى» و «تفصیلى» است. در این گفتار، راه‌هاى درمان هر کدام از موارد غیبت، جداگانه بررسى مى‌شود.

    از کریم اهل بیت چه می دانید

    از کریم اهل بیت چه می دانید/ امام حسن(ع) نسبت به دردمندان و تیره‌بختان جامعه بسیار دلسوز بودند و با خرابه‌نشینان دردمند و اقشار مستضعف و کم‌درآمد همراه و همنشین می‌شدند و دردِ دلِ آن‌ها را با جان و دل می‌شنیدند و به آن […]

    از کجا بدانیم خداوند گناهان ما را بخشیده است

    از کجا بدانیم خداوند گناهان ما را بخشیده است/ خدای متعال راه اصلاح را به سوی انسان بازگذاشته، تا اگر به مسیر نابودی خویش رفته، بتواند آن را اصلاح کند و سعادت ابدی خویش را نجات دهد. «قُلْ یا عِبادِیَ الَّذینَ أَسْرَفُوا عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ […]

    آیا می دانید عامل سعادت پسر یزید چه بود ؟

    آیا می دانید عامل سعادت پسر یزید چه بود ؟ تربیت صحیح دینی ، عوامل مؤثر در شقاوت انسان را خنثی می‌کند. یعنی اگر به راستی جوانان با مسجد و روحانیت، مجالس دینی، رساله عملیه مراجع تقلید و نیز با کتاب‌های محتوی احکام، اخلاق […]

    آداب پیاده روی اربعین

    آداب پیاده روی اربعین/ اربعین مجلس روضه‌ای است که خود امام حسین(ع) برگزار کرده. شما باور می‌کنید که کسی هیأت‌داری کند، ولی برای اربعین کاری انجام ندهد؟! چون یک‌دفعه‌ای این سؤال پیش می‌آید که «اصلاً او برای چه هیأت‌داری می‌کند؟» شما باورتان می‌آید کسی […]

    خطبه امام حسین (ع) در روز عاشورا و واقعه عاشورا

    خطبه امام حسین (ع) در روز عاشورا و واقعه عاشورا امام حسین (ع) با این جمله شروع به خطبه کردند : “ولی من آن خدایی است که کتاب فرود آورده و هم او، ولی شایستگان است” ، راوی گوید با گریه خواهرش خطبه قطع […]




هو الکاتب


پایگاه اینترنتی دانلود رايگان كتاب تك بوك در ستاد ساماندهي سايتهاي ايراني به ثبت رسيده است و  بر طبق قوانین جمهوری اسلامی ایران فعالیت میکند و به هیچ ارگان یا سازمانی وابسته نیست و هر گونه فعالیت غیر اخلاقی و سیاسی در آن ممنوع میباشد.
این پایگاه اینترنتی هیچ مسئولیتی در قبال محتویات کتاب ها و مطالب موجود در سایت نمی پذیرد و محتویات آنها مستقیما به نویسنده آنها مربوط میشود.
در صورت مشاهده کتابی خارج از قوانین در اینجا اعلام کنید تا حذف شود(حتما نام کامل کتاب و دلیل حذف قید شود) ،  درخواستهای سلیقه ای رسیدگی نخواهد شد.
در صورتیکه شما نویسنده یا ناشر یکی از کتاب هایی هستید که به اشتباه در این پایگاه اینترنتی قرار داده شده از اینجا تقاضای حذف کتاب کنید تا بسرعت حذف شود.
كتابخانه رايگان تك كتاب
دانلود كتاب هنر نيست ، خواندن كتاب هنر است.

دانلود کتاب , دانلود کتاب اندروید , کتاب , pdf , دانلود , کتاب آموزش , دانلود رایگان کتاب


تمامی حقوق و مطالب سایت برای تک بوک محفوظ است و هرگونه کپی برداری بدون ذکر منبع ممنوع می باشد.


فید نقشه سایت

تمامی حقوق برای سایت تک بوک محفوظ میباشد