خرید اینترنتی کتاب

جستجو در تک بوک با گوگل!

تابعيت پايگاه تك بوك از قوانين جمهوري اسلامي ايران

فرادرس!



چطور!




تبلیغات!


غلبه بر کم رویی

دید سیاسی – الهی امام خمینی (ره)

دید سیاسی – الهی امام خمینی (ره)
5 (100%) 1 vote

304 views

بازدید

دید سیاسی - مذهبی امام خمینی

 در این مقاله به رابطه دین و سیاست از منظر امام خمینی خواهیم پرداخت. در ابتدا بحث نظری راجع به امتزاج دین و سیاست و تئوری های مطرح در جهان اسلام و در نزد حکمای اسلامی پرداخته می شود:

امتزاج دین و سیاست

بدون شک اسلام سیاسی ترین دین از ادیان توحیدی است. البته این ادعا مبتنی بر اصیل ترین متون اسلامی یعنی کتاب قرآن و احادیث نبوی از یک طرف و سیره و روش عملی رهبران اسلام در طول تاریخ بوده است.

حمید عنایت در زمینه سیاسی بودن دین اسلام و مسلمانان می نویسد:

«در دل و درون مسلمانان گرایش خاصی نسبت به سیاست نهفته است که مستقیماً از روح تعالیم اسلام نشأت می گیرد ولی این گرایش که غالباً در پس و پشت حالتی از تسلیم و سر براهی یا بی حسی و بی اعتنایی سیاسی یا هر دو نهفته است…»

پیشاپیش لازم است به سوءتفاهمی که در زمینه پیوند دین و سیاست در فرهنگ اسلامی وجود دارد اشاره کنیم. منشأ این سوءتفاهم آن است که اکثر مسلمانان در بخش زیادی از تاریخ خود تحت حکومت رژیم هایی به سر برده اند که قانون شریعت را فقط تا حدّی رعایت می کرده اند و به قول حمید عنایت رعایت قانون شریعت از طرف حکومت های اسلامی و حاکمان آنها فقط به این علّت بود که: «قدرت آنان را در چشم مؤمنان مشروع جلوه دهد.»

تقدیس حاکمان اسلامی از طرف مسلمانان تا آنجا که آنان را به «ظلّ الله» توصیف نموده اند به این جنبه از رفتار حکومت های اسلامی برمی گردد و الاّ در تاریخ اسلامی، حاکمان اسلامی نه قانون دان شریعت بودند و نه خود را صددرصد ملزم به رعایت قوانین شریعت می دانستند.

عناصر نظری یا بالقوه سیاسی شدن ذهن مسلمانان

حمید عنایت در این باره به عناصری می پردازد که آنها را عناصر نظری یا بالقوه سیاسی شدن ذهن مسلمانان می نامد. ما در اینجا به علت وجود این عناصر در اندیشه سیاسی امام خمینی به آنها می پردازیم. آن عناصر را حمید عنایت چنان برمی شمارد که تصور می شود با توجه به بیانات امام خمینی تئوری پردازی کرده است:

۱٫ قرآن از مؤمنان می خواهد که از سرمشق والا یا به اصطلاح اسوه حسنه حضرت محمد(ص) پیروی کنند.

۲٫ از آنجا که توفیق اصلی پیامبر در بنا نهادن حکومتی بر مبنای تعالیم اسلام بود، مسلمانان هم وظیفه دارند از سرمشق او در این زمینه پیروی کند.

۳٫ دلیل ساده تری هم برای همبستگی اسلام با سیاست به عنوان هنر حکومت وجود دارد: اجرای تعدادی از وظایف جمعی یا امور واجب کفایی مسلمانان که بهتر از همه «امر به معروف و نهی از منکر» است.

۴٫ دفاع از دارالاسلام فقط در سایه حکومتی ممکن است که اگر سراپا متعهد به اسلام نیست، لااقل نسبت به اهداف آن علاقه و هواخواهی نشان دهد. بدین ترتیب هر مسلمان که در تحت حکومت رژیم متعهد یا متمایل به اسلام به سر می برد باید فعالانه برای بقای آن بکوشد.

و برعکس هر مسلمانی که تحت حکومت رژیم متخاصم با اسلام به سر می برد باید هر وقت که فرصت مناسب دست می دهد در برانداختن آن مبارزه کند.

۵ ـ بحث اینکه «کی باید حکومت کند؟ و چرا ما باید از حکّام اطاعت کنیم اساس سیاست است.»

۶ـ اگر جان و جوهر سیاست همان هنر زیستن و کار کردن با دیگران است در این صورت از هر پنج رکن اسلام (نماز، روزه، زکات، حج، و شهادتین) [شهادت به وحدانیت خدا و نبوت محمد(ص)] چهار رکن مناسب با اعتلای روحیه همکاری و انسجام گروهی در میان پیروان آن است.

۷ـ جهاد که بعضی از مسلمانان ششمین رکن می شمارندش، نیروی نهفته بیشتری برای ایجاد همان روح و روحیه در خود دارد.

یواخیم واخ، در تلاش برای طبقه بندی ادیان جهانی، اذعان می نماید که اسلام یک دین سیاسی بی همانند است. گیت هم اعتقاد دارد که از نظر پیامبر اسلام، غرض عمده از بعثت انبیاء همین تشکیل دولت دینی بوده است.

از پیوند دین و سیاست در اسلام، نتایجی به بار می نشیند که این دین را در حوزه اندیشه و نظر و در عرصه عملی، و همچنین در عرصه میدان های فردی و اجتماعی از سایر ادیان توحیدی متمایز می سازد.

بعضی از این ویژگی ها عبارتند از:

۱ـ در مقابل تمایز و تغایر دین و سیاست در سنت مسیحی، پیوند دین و سیاست در اسلام یک پیش فرض مسلم دینی است. تعبیر به پیوند دین و سیاست همان سیاسی بودن اسلام است که عناصر نظری و بالقوه سیاسی شدن آن بیان شد. در دنیای مسیحیت جدایی انگاری امور لاهوتی از ناسوتی یک تعهد دوگانه و در عین حال دین دارانه در اندیشه و عمل فرد مسیحی است و مسأله جداناپذیری این دو در اسلام یک نوع اعتقاد الزامی است که سرپیچی از آن تخطی از نوامیس الهی قلمداد می شود و از این ادغام و آمیختگی نوع خاص از سیاست شکل می گیرد که نه فقط التزام عملی بلکه نوعی خلوص و حتی شهادت را در راه آن طلب می کند.

فعالگری سیاسی و جداماندگی از سیاست

این نوع سیاست خاص موجب دو رویکرد کاملاً متضاد در میان مسلمانان شده است. یکی رویکرد فعالگری سیاسی و دیگری رویکرد جداماندگی از سیاست است، این دو رویکرد را می توان در بیانات امام خمینی جستجو کرد. تعبیر به اسلام ناب، اسلام آمریکایی، اسلام مرفهین بی درد، و اسلام سرمایه داری،… و حتی به تعبیر دکتر علی شریعتی، تشیع علوی در مقابل تشیع صفوی، یا اسلام ابوذری و اسلام کعب الاحبار، نشان از این دو رویکرد در بین مسلمانان دارد.

با ظهور این دو رویکرد در عالم اسلام، دو مشرب فکری ـ کلامی در اندیشه سیاسی شکل گرفت که در سیر حوادث و تحولات تاریخی و ضرورت های اجتماعی در قالب دو گرایش مذهبی متعارض متبلور گردید. این دو مذهب و گرایش کلامی به تدوین و تکوین مبانی معرفت شناسی دو رویکرد «فعال گرایی سیاسی» و «جداماندگی از سیاست» انجامید. این دو مذهب به اشعری و معتزله یا عدلیه معروف هستند.

در ادامه به تئوری های مطرح در تعامل دین و سیاست پرداخت می شود.

تعامل دین و سیاست در نزد مسلمانان

یکی از اسناد بجای مانده از دوره ساسانیان درباره مسائل اجتماعی و سیاسی نامه «تنسر» است که، اعلام می کند:

«تعجب نکنید که رفاه جهان فانی را پیش شرطی برای تقویت و ماندگاری احکام مذهبی تلقی می کنم. مذهب و حکومت توأمان متولد می شوند و هرگز از یکدیگر جدا نخواهند شد».

سه تئوری در پیوند دین و سیاست

با کنکاش در متون اسلامی و بویژه در آثار بجا مانده از فلاسفه و حکمای مسلمانان در رابطه با تعامل و پیوند دین و سیاست، سه تئوری مورد توجه است. در یک تقسیم بندی می تواند چنین نوشت:

تئوری اول: مبنای استقلال عقل و شرع در سیاست.

تئوری دوم: مبنای شرعی سیاست / دولت.

تئوری سوم: جدایی دین و سیاست / دین و دولت.

نظریه اول منسوب به فارابی (متوفای ۹/۲۵۷ هـ . ق.) و فلاسفه غرب اسلامی بخصوص ابن رشد (متوفای ۵۹۴ هـ . ق.) می باشد. این دو اندیشه مند مسلمان معتقد به راه های «دوگانه حقیقت» هستند.

تئوری دوم از ابن سینا شروع می شود و بعد از او به جهان اسلام سرایت کرده و دانشمندان و فلاسفه و فقیهان بزرگی همچون امام محمد غزالی و صدرالمتألهین و امام خمینی آن را اقتفاء نموده اند.

این گروه از اندیشه مندان سعی نموده اند که بین نبوت و سیاست تعامل ایجاد نمایند و در نظر آنان اندماج سیاست با نبوت (شرع) امری جداناپذیر تلقی شده است.

مبنای شرعی سیاست / دولت در نظریه امام خمینی

جایگاه سیاست در طبقه بندی علوم از نظر امام خمینی

امام خمینی با تمسک به حدیثی از پیامبر گرامی اسلام علوم را به سه قسم دسته بندی می کند:

«انما العلم ثلاثه: آیه محکمه، او فریضه عادله، او سنّهٌ قائمه، و ما خلاهنّ فهو فضل» «همانا علم منحصر است به سه چیز: آیه محکمه، یا فرضیه عادله، با سنت قائمه (نشانه استوار یا واجب راست یا سنت پابرجا) و غیر از اینها زیادت است».

اشاره به این نکته ضروری است که امام خمینی انسان را دارای سه نشئه، و صاحب سه مقام می داند و به نحوی این سه مقام را با آن سه نوع علم تطبیق می دهد که در ادامه به آن پرداخته می شود.

دفاع از دارالاسلام فقط در سایه حکومتی ممکن است که اگر سراپا متعهد به اسلام نیست، لااقل نسبت به اهداف آن علاقه و هواخواهی نشان دهد

البته امام خمینی در تقسیم بندی دیگری علوم را به سه دسته، (علوم نافع، علوم مضر، علوم نه مضر و نافع)  تقسیم می کند و با توجه به این تقسیم بندی، علوم مورد اشاره در حدیث پیامبر گرامی اسلام(ص) را جز علوم نافعه می داند.

«کلیه علوم نافعه منقسم شود به این سه علم، یعنی علمی که راجع است به کمالات عقلیه و وظایف روحیه علمی که راجع به اعمال قلبیه و وظایف آن است، و علمی که راجع به اعمال قالبیه و وظایف نشئه ظاهره نفس است».

اما علومی که تقویت و تربیت عالم و روحانیت و عقل مجرد را کند، علم و ذات مقدس حق و معرفت اوصاف جمال و جلال، و علم به عوالم غیبیه تجردیه، از قبیل ملائکه و اصناف آن، از اعلی مراتب جبروت اعلی و ملکوت اعلی تا اخیره ملکوت اسفل و ملائکه ارضیه و جنود حق جل و علا، و علم به انبیا و اولیاء و مقامات و مدارج آنها، و علم به کتب منزله و کیفیت نزول دهی و تنزل ملائکه و روح، و علم به نشئه آخرت و کیفیت رجوع موجودات به عالم غیب و حقیقت عالم برزخ و قیامت و تفاصیل آنها، و بالجمله، علم به مبدأ وجود و حقیقت و مراتب آن و بسط و قبض و ظهور و رجوع آن. متکفل این علم پس از انبیاء و اولیاء(ع)، فلاسفه و اعاظم از حکما و اصحاب معرفت و عرفان هستند و علومی که راجع به تربیت قلب و ارتیاض آن و اعمال قلبیه است، علم به منجیات و مهلکات خلقیه است، یعنی، علم به محاسن اخلاق، مثل صبر و شکر و حیا و تواضع و رضا و شجاعت و سخاوت و زهد و ورع و تقوی دو دیگر از محاسن اخلاق، و علم به کیفیت تحصیل آنها و اسباب حصول آنها و مبادی و شرایط آنها، و علم به نتایج اخلاق، از قبیل حسد و کبر و ریا و حقد و غش و حبّ ریاست و حبّ دنیا و نفس و غیر آن و علم به مبادی وجود آنها و علم به کیفیت تنزه از آنها، و متکفل این نیز پس از انبیاء و اوصیاء(ع)، علمای اخلاق و اصحاب ریاضات و معارف اند، و علوم که راجع به تربیت ظاهر و ارتیاض آن است علم فقه و مبادی آن و علم آداب معاشرت و تدبیر منزل و سیاست مُدُن، که متکفل آن علمای ظاهر و فقها و محدثین هستند پس از انبیاء و اوصیاء.

گرچه مطلب قدری به درازا کشید ولی برای منظوری که این تحقیق به دنبال آن است ضروری بود. در اینجا اگر بخواهیم بر اساس مشی علمای سلف و حکمای قدیم، در تقسیم بندی علوم بپردازیم باید بگوییم که این تقسیم بندی امام خمینی اشاره به همان تقسیم بندی علوم به حکمت نظری و حکمت عملی دارد. یعنی قسم اول را حکمت نظری و قسم دوم و سوم را حکمت عملی بنامیم، البته آنچه که با دقت نظر در این تقسیم بندی بدست می آید آن است که تمایز بین حکمت نظری و حکمت عملی، وجود ندارد بلکه «در هر دو عمل لازم است و عقل نظری به عقل عملی برمی گردد».

در ادامه بحث به تقسیم بندی حکمت عملی و نظری در اندیشه امام خمینی پرداخته می شود ولی قبل از آن به ادامه تفصیل امام خمینی درباره حدیث پیامبر گرامی(ص) می پردازیم.

امام خمینی در چهل حدیث با اشاره به حدیث فوق می نویسد:

«بدانکه «آیه محکمه» عبارت است از علوم عقلیه و عقاید حقه و معارف الهیه و «فریضه عادله» عبارت است از علم اخلاق و تصفیه قلوب. و «سنت قائمه» عبارت است از علم ظاهر و علوم آداب قالبیه».

امام خمینی در جای دیگر به این حدیث شریف کافی اشاره می کند که علم را منحصر در سه چیز می داند در آنجا از «آیه محکمه» تعبیر به «علم عقاید» می کند.

امام خمینی معرفت الله و حصول حقیقت توحید را اصل و اساس همه معارف می داند و «جمیع علوم شرعیه را مقدمه معرفت الله» می داند… غایت امر آن که بعضی مقدمه قریبه و بعضی بعیده و بعضی بلا واسطه و بعضی مع الواسطه است علم فقه، مقدمه عمل است و اعمال عبادی، خود مقدمه حصول معارف و تحصیل توحید و تجرید است و آن شعبه از علم فقه، که در سیاست مُدُن و تدبیر منزل و تعمیر بلاد و تنظیم عباد است، نیز مقدمه آن اعمال است که آنها دخالت تام و تمام در حصول توحید و معارف دارند که تفصیل آن از حیطه این مختصر خارج است.  و به همین نحو، علم به منجیات و مهلکات در علم اخلاق، مقدمه [است] برای تهذیب نفوس، که آن مقدمه است برای حصول حقایق معارف و لیاقت نفس برای جلوه توحید.

آنچه که در این تقسیم بندی بدست می آید آن است که امام خمینی سیاست را زیرمجموعه علم فقه می داند.

علم نظری و علم عملی در نظر امام خمینی

گفته اند: برای انسان یک عقل نظری است که آن را ادراک است و یک عقل عملی است که کارهای معقوله را عملی می کند. ولی ما می گوییم: در هر دو، عمل لازم است و عقل نظری به عقل عملی برمی گردد، چنانکه عقل عملی هم به عقل نظری برمی گردد، و در نظری هم که درک و علم است عمل لازم است.

«بالجمله… عقل عملی همان ارجاع کثرت به وحدت عملاً و خارجاً است لذا کمال انسان به عقل عملی اوست نه عقل نظری» و با توجه به نظریه امام به بازگشت این دو علم به یکدیگر «علوم مطلقاً عملی هستند، حتی علوم معارف که یک نحوه عملی در آنها نیز هست».

پیوند و عقل (نبوت و عقل) در نظریه سیاسی امام خمینی

انبیاء و مرسلین کسانی هستند که با قوت وجود و شرح صدری که دارند می توانند در عین حال که عالم غیب را مشاهده می کنند، عالم شهادت را هم مشاهده نمایند. وحدت و بساطتی که آنها از عالم غیب مشاهده می کنند، وحدت و بساط حقیقی است نه وحدت بساطت مفهومی، و کثراتی را هم که آنها به نحو تفصیل توجه دارند ما نمی توانیم با صفحه قلب نیز با آن تفصیل بیابیم.

البته مقام نبوت یک جعلی اعتباری و قراردادی نسبت این منصوب یک منصب حقیقی است.

امام خمینی در این رابطه می نویسد:

«پس نبوت، یک امر مجعول و منصب جعلی به آن نحو که برای وُلات جعل می کنند نیست مثل اینکه در عرض بنشینند و مشورت و مصلحتی باشد که از بین این مردم به کسی منصب نبوت بدهیم؟ بلکه این منصب به عین حقیقت آن نبی قائم است چون باید کسی باشد که بتواند حقایق را از عالم غیب مشاهده کرده و گرفته و در معالم شهود و کثرت بسط دهد و به دیگران برساند و این بدون اینکه هر دو وجهه قلب به طرف شهادت و غیب باز باشد تحقیق نمی پذیرد».

حضرت امام در ادامه این بحث با استناد به آیه «انی جاعلٌ فی الارض خلیفه» می گوید منظور از جعل در آیه، همان جعل حقیقی است نه اینکه جعل خلافت اعتباری باشد، در جعل اعتباری چه بسا افرادی را منصوب کنند با اینکه هیچ وجه قابلیت خلافت نداشته باشند، ولی در جعل خلافت برای انبیاء جعل حقیقی است.

«چون حقیقت و ماهیت نبوت و ولایت کشف الحقایق و بسط الحقایق است هر که این طور باشد و قلب صاف و محکم و قوی داشته باشد نبی است و هر کسی در این کشف و بسط حقایق کامل تر باشد، نبوتش هم کامل تر است».

بنابراین:

«مقام نبوت و امامت یک مقام تعارفی اعتباری و منصب جعلی اعتباری، نیست که مشورت کنند چه کسی نبی باشد و چه کسی ولی، بلکه حقیقت نبوت کشف الحقایق و بسط الحقایق است».

در روایات اسلامی و همچنین در مباحث حکما آمده است که انسان با عنایت الهی از دو نوع مربی بهره مند است، یکی «مربی باطنی» که همان (قوه عقل و ادراک) است و دیگر «مربی خارجی) که همان انبیاء الهی و راهنمایان طریق سعادت باشند. امام خمینی به همین پیشینه علمی مسلمین اشاره می کند:

«چون عنایت حق تعالی و رحمتش شامل حال فرزند آدم در ازل بود دو نوع از مربی و مهذّب به تقدیر کامل در او قرار داد که آن دو به منزله دو بال است از برای بنی آدم که می تواند به واسطه آنها از حضیض جهل و نقص و زشتی و تفاوت به اوج علم و معرفت و کمال و جمال و سعادت پرواز نماید و خود را از تنگنای ضیق طبیعت به فضای وسیع ملکوت اعلی رساند و این دو یکی «مربی باطنی» که «قوه عقل و تمییز» است؛ و دیگری «مربی خارجی» که «انبیاء» و

از پیوند دین و سیاست در اسلام نتایجی به بار می نشیند که این دین را از سایر ادیان توحیدی متمایز می سازد

راهنمایان طریق سعادت و شقاوت می باشند و این دو هیچ کدام بی دیگری انجام این مقصد ندهند».

امام خمینی در بحثی درباره مراتب درجات انسان و قوایی که در او وجود دارد می گوید:

«قوایی که انسان دارد، به مراتب در او حاصل شده است که جلوتر از همه قوه شهوت است و بعد از آن قوه غضب و قوه واهمه… که این قوا همه شریف و لازمند ولی اگر [این] قوا، آزادی داشته باشند و بدون قیدی از قیود کار کنند، فساد به دنبال دارند پس لازم است تحت یک میزان صحیح وارد شوند و در هر اقتضائی که دارند و به هر چیزی که مایلند با اجازه و رخصت وارد شوند، چون اینها قدرت تمیز ندارند که بفهمند از مقتضیات در بعضی از موارد ترتب فساد و اختلال نظام و اقتحام در مهلکه است. در نتیجه، قوه دیگری لازم است که قوه ناصحه و عاقله و ممیزه است و این قوه در مملکت بدن، بعد از اینها حاصل می شود و چون بعد حاصل می شود غلبه اش برای قوا سخت است…»

بنابراین:

«قوه تمییز و عقل به تنهایی کافی نیست لذا حضرت احدیت انبیاء و مرسلین و اولیاءالله و علماء بالله را برای اعتضاد این قوه فرستاده تا بتوانند آنها را لجام کنند و تحت فرمان عقل، بلکه عقل کلی و دستور شرع درآورند…»

البته به نظر امام خمینی:

«این سلسله جلیله مثل منظّمین عالم نیستند که همّ اینها فقط در تنظیم این عالم است… البته معلوم است نظر انبیاء علاوه بر انتظام عالم طبیعت که به طور الیق ملاحظه کرده اند به نظم عالم آخرت بیشتر است».

امام خمینی در ادامه به تفاوت قانون، از نگاه پیامبران الهی و قوانین قانون دانان دنیا می پردازد و معتقد است که قانون دانان دنیا، هدفشان از قانون این است که عالم منظم باشد و سلطنت شان دچار هرج و مرج نشود ولی برای زندگی شخصی اشخاص و انتسانیتشان دلسوزی ندارند که شخصیت هر فردی چطور استقامت و صفا و کمال داشته باشد، ولی انبیاء طالب سعادت ذاتی بشر اعم از سعادت فردی و اجتماعی و سعادت دنیایی و آخرتی می باشند. بلکه جلوتر از انعقاد نطفه، سعادت بشر را در نظر داشته اند… انبیاء از اول طفولیت تا نزول به قبر در هر فعلی با انسان سر و کار دارند.

امام در تفاوت و تمایز بین دو نوع قانون (الهی و بشری) معتقد است که تفاوت این دو در غایت سیاست است. در نظام های بشری، غایت سیاست و کار ویژه آن همواره این بوده است که همه دولت ها خود را مسئول حفظ نظم و امنیت و تأمین نوعی عدالت و دفاع از کشور در مقابل حملات خارجی می دانسته اند. البته این از وظایف پیامبران الهی هم بوده است ولی علاوه بر آن توجه به نظم عالم آخرت و سعادت اخروی انسان است که قوانین بشری بدنبال آن نیستند بلکه این از کار ویژه های سیاست در منظر انبیاء الهی است، بنابراین، این تمایز و تفاوت به معنای عموم دخالت انبیاء در سیاست نیست بلکه «مسأله دخالت در سیاست در رأس تعلیمات انبیاء است. مسأله جنگ مسلحانه با اشخاص که آدم نمی شوند و می خواهند ملت را تباه کنند در رأس برنامه های انبیاء بوده است. ما همه تعلیمات انبیاء را کنار گذاشتیم، فقط به آن تعلیماتی که با دخالت نکردن در سیاست و دخالت نکردن در جامعه، اینها همینش را گرفته ایم و باقی را رها کردیم…»

امام خمینی در بیان دیگر با اشاره به ابعاد مختلف انسان، به بعد مادی آن می پردازد و تأسیس دولت را از اموری می داند که فقط بعد مادی انسان را تأمین می کند، و معتقد است که دین اسلام به جنبه های مادی انسان هم پرداخته است او در این باره می گوید:

«یکی از ابعاد انسان، بعدی است که در این دنیای مادی می خواهد معاشرت بکند، در این دنیای مادی می خواهد تأسیس دولت بکند، در این دنیای مادی می خواهد تأسیس مثلاً سایر چیزهایی که مربوط به مادیتش هست بکند. اسلام این را دارد. آنقدر آیه و روایت که در سیاست وارد شده است، در عبادت وارد نشده است. شما از پنجاه و چند کتاب فقه را ملاحظه می کنید هفت، هشت تایش کتابی است که مربوط به عبادات است، باقی اش مربوط به سیاسات و اجتماعیات و معاشرات و اینطور چیزهاست. ما همه آنها را گذاشتیم کنار و یک بعد را، بعد ضعیفش را گرفتیم. اسلام را همچو بد معرفی کرده اند به ما، که ما هم باورمان آمده است که اسلام به سیاست چه؟ سیاست مال قیصر و محراب مال آخوند!! محراب هم نمی گذارند برای ما باشد. اسلام دین سیاست است، حکومت دارد».

در اسلام توجه به هر دو جنبه حیات انسان است: «اسلام یک حکومتی است که یک جنبه اش حکومت معنوی، یعنی دو طرف دارد انسان، دو وضع دارد انسان، دو رو دارد انسان، یک روی مادی، [که] اسلام در این روی مادی در همه جهاتش احکام دارد؛ یک روی معنوی، که اصلاً مطرح نیست در رژیم ها که انسان را تربیت های معنوی و تهذیبی بکند.

بحث یا موضوع پیوند عقل و نبوت [دین و عقل] که همواره مورد اهتمام حکماء و اندیشه مندان مسلمان بوده است و همچنان مورد توجه است، در اندیشه سیاسی امام خمینی جایگاهی خاص یافته است و توانسته است از این رابطه به رابطه نبوت و سیاست پیوند بزند، البته پیوند سیاست و نبوت در نظریه امام خمینی برخاسته از نوع انسان شناسی اوست، و از این انسان شناسی نتایج با اهمیتی را در اندیشه سیاسی خود بر جای گذاشته است. او انسان را دارای دو بعد مادی و معنوی می داند و بر همین اساس هم رابطه بین سیاست و نبوت را استنباط می کنند و سیاست را از مجرای قانون و شریعت که واضع آن پیامبران و اولیاء و علما دین است قابل طرح می داند. استدلال امام خمینی بر وجود رابطه بین سیاست و نبوت آن است که انسان علاوه بر جنبه مادی دارای جنبه معنوی و ملکوتی است، حکومت ها و قوانین بشری فقط درصدد تأمین بعد مادی انسان که همان تأمین امنیت و مسکن و خوراک آنها است می باشند و به جنبه های معنوی و روحانی آن کاری ندارند.

لذا انبیاء آمده اند تا این جنبه را با وضع قوانین الهی به سر منزل مقصود که همان سعادت دنیا و آخرت است برسانند. در اینجاست که به سیاست نبوی نیاز پیدا می کنیم.

تعریف سیاست از نظر امام خمینی

امام خمینی در جاهای مختلف و به مناسبت های مختلف به تعریف سیاست پرداخته است. نظریه سیاسی امام خمینی و معرفت شناسی او بر انسان شناسی خاص او، مبتنی است. او انسان را دارای دو جنبه مادی و معنوی می داند، و هدف بعثت انبیاء هم آن است که بتواند انسان را با توجه به این دو جنبه به سعادت دنیوی و اخروی راهنمایی نماید و اساس همه کمالات انسان منوط به شناخت او نسبت به «معرفت الله» است و اساساً هدف اصلی بعثت انبیاء معرفی و شناخت خداوند است برای جوامع انسانی، و بقیه مقوله ها مانند قسط و عدالت… همه جنبه غیر استقلالی و فرعی دارند. امام خمینی در تألیفات و بیانات خود کراراً به این موضوع پرداخته است. تعریف امام خمینی از نبی، انسان کامل، وحی، معرفت الله و انسان، پیوندی سیستم وار است و این ارتباط چنان وثیق و استوار است که تفکیک بین آنها را جداً ناممکن می کند.

دو تعریف از سیاست در اندیشه امام خمینی وجود دارد. سیاست به معنای خاص و سیاست به معنای عام.

سیاست به معنای خاص

«سیاست به معنای اینکه جامعه را راه ببرد و هدایت کند به آنجایی که صلاح جامعه و صلاح افراد هست این در روایات ما برای نبی اکرم بالفظ «سیاست» ثابت شده است و در دعا و زیارت جامعه ظاهراً هست که «سیاسه العباد» هم هست، در آن روایت هم هست که پیغمبر اکرم مبعوث شد که سیاست امّت را متکفل باشد.»

امام خمینی در جای دیگر تعریف عام تری را از سیاست ارائه می دهد که به نظر می رسد با بعضی از تعاریف از سیاست در دوران مدرن سازگار باشد. او ابتدا به صورت پرسش مطرح می کند که: «مگر سیاست چی است؟» و بعد آن را چنین تعریف می کند: «روابط مابین حاکم و ملت، روابط مابین حاکم با سایر حکومت ها»

با مقایسه این دو تعریف از سیاست، به نظر می آید که تعریف اول خاص، و

تعــریف دوم عــام اســــــت، تعــــــــریف اول به جــامعــه ای خــاص کــه همان جامعه اسلامی

است توجه دارد لذا امام خمینی در اینجا بر روایات و نصوص اسلامی تأکید دارد، و شاید اشاره به تأمین بعد معنوی سیاست هم باشد. ولی در تعریف دوم، سیاست معنای عام تری دارد و شامل سیاست در جامعه اسلامی و غیراسلامی

هر دو می شود. و این همان سیاستی است که مشترکاً موردنظر سیاستمداران و قانون دانان بشری و انبیاء است.

کارگزاران سیاست در نظریه امام خمینی

امام خمینی برای سیاست نوع اول سه نوع کارگزار را برمی شمارد. ایشان کارگزاران سیاست را انبیاء، اولیاء و علماء دین می داند و برای خلفا و سلاطین و ملوک نه تنها هیچ گونه مشروعیتی

قائل نمی شود بلکه «سلطنت و ولایتعهدی همان است که اسلام بر آن خط بطلان کشیده» سلطنت ولایتعهدی همان طرز حکومت شوم و باطلی است که حضرت سیدالشهداء(ع) برای جلوگیری از برگزاری آن قیام فرمود و شهید شد. لذا سیاست را فقط حق انبیاء و اولیاء و علماء می داند.

امام خمینی در این زمینه می گوید:

«باید عرض کنم که سیاست برای روحانیون و برای انبیاء و برای اولیای خدا حقی است. لکن سیاستی که آنها دارند [سیاستمداران دروغین] دامنه اش با سیاسی که اینها [انبیاء و اولیاء و علماء] دارند فرق دارد».

مراتب کارگزاران از دیدگاه امام خمینی

اولویت سیاست و مرتبه اول بودن سیاست در نظر امام خمینی برای همه پیامبران الهی است و مختص به پیامبر گرامی اسلامی نیست و در مرحله بعد سیاست برای اولیاء که همان ائمه معصومین(ع) هستند می باشد و در مرحله آخر سیاست برای علما است و منظور از علما در کلام امام خمینی «همان فقها است» امام در کتاب ولایت فقیه با تمسک به روایتی از پیامبر گرامی اسلامی می نویسد:

«جای تردید نیست که روایت «اللهم ارحم خلفائی» شامل راویان حدیثی که حکم کاتب را دارند نمی شود، و یک کاتب و نویسنده نمی تواند خلیفه رسول الله(ص) باشد. منظور از «خلفا» فقهای اسلامند».

و همچنین، دلالت حدیث شریف بر «ولایت فقیه»: نباید جای تردید باشد، زیرا خلافت همان جانشین در تمام شئون نبوت است و فقهای اسلامی کسانی هستند که: «نشر و بسط احکام و تعلیم و تربیت مردم [با آنها] است».

به نظر امام خمینی «اگر فقیه نباشد نمی توانند بفهمند که فقه چیست و حکم اسلام کدام».

اما عهده دار شدن حکومت در نظریه امام خمینی فی حد ذاته شأن و مقام نیست بلکه وسیله انجام وظیفه اجرای احکام و برقراری نظام عادلانه اسلام است و نقش حاکم شدن و فرمانروایی وسیله ای بیش نیست، و بدیهی است تصدی حکومت به دست آوردن یک وسیله است نه اینکه یک مقام معنوی باشد، زیرا اگر مقام معنوی بود کسی نمی توانست آن را غصب کند یا رها سازد.

هرگاه حکومت و فرماندهی وسیله اجرای احکام الهی و برقراری نظام عادلانه اسلام شود، قدر و ارزش پیدا می کند، و متصدی آن صاحب ارجمندی و معنویت بیشتر می شود. بعضی از مردم چون دنیا چشمشان را پر کرده خیال می کنند که ریاست و حکومت فی نفسه برای ائمه(ع) شأن و مقامی است، که اگر برای دیگر ثابت شد دنیا به هم می خورد…

ائمه و فقهای عادل موظفند که از نظام و تشکیلات حکومتی برای اجرای احکام الهی و برقراری نظام عادلانه اسلام و خدمت به مردم استفاده کنند. صرف حکومت برای آنان جز رنج و زحمت چیزی ندارد منتها چه بکنند؟ مأمورند انجام وظیفه کنند، موضوع «ولایت فقیه» مأموریت و انجام وظیفه است.

امام خمینی معرفت الله و حصول حقیقت توحید را اصل و اساس همه معارف می داند.

امام خمینی: «حقیقت نبوت کشف الحقایق و بسط الحقایق است .

و خلاصه اینکه ولایت داشتن فقیه عادل، به معنای این، هم مقام بودن آنها با مقام ائمه(ع) و رسول اکرم(ص) نیست. زیرا اینجا صحبت از مقام نیست، بلکه صحبت از وظیفه است. «ولایت» یعنی حکومت و اداره کشور و اجرای قوانین شرع مقدس، یک وظیفه سنگین و مهم است نه اینکه برای کسی شأن و مقام غیرعادی به وجود بیاورد و او را از حد انسان عادی بالاتر ببرد. به عبارت دیگر «ولایت» مورد بحث یعنی حکومت و اجرا و اداره، برخلاف تصوری که خیلی از افراد دارند، امتیاز نیست بلکه وظیفه ای خطیر است. «ولایت فقیه» از امور اعتباری عقلایی است و واقعیتی جز جعل ندارد.

امام خمینی جایگاه خاصی را برای سیاست ملوک و پادشاهان حتی عادل قرار نمی دهد و به نفی سیاست سلاطین می پردازد و فقهای عادل را جایگزین سلاطین و خلفا می کند، او در این باره می گوید:

«ممکن است هزاران روایت را نشر بدهند که از عمال ظلمه و آخوندهای درباری در تعریف سلاطین جعل شده است به طوری که ملاحظه می کنید با دو روایت ضعیف چه بساطی راه انداخته اند و آن را در مقابل قرآن داده اند، قرآن که جدیت دارد بر ضد سلاطین قیام کنید و موسی را به قیام علیه سلاطین وا می دارد. علاوه بر قرآن مجید، روایات بسیاری در مبارزه با ستمگران و کسانی که در دین تصرف می کنند وارد شده است. تنبل ها اینها را کنار گذاشته، آن دو روایت ضعیف را که شاید «وعاظ السلاطین» جعل کرده اند، در دست گرفته و مستند قرار داده اند که باید با سلاطین ساخت و درباری شد».

امام خمینی در پیامی که به مناسبت برگزاری مراسم حج در بهمن ۱۳۴۹ برابر با ۱۲۹۰ هـ . ق. در نجف خطاب به زایران بیت الله الحرام صادر کرد فرمود:

«اساساً اسلام با اساس شاهنشاهی مخالف است. هر کسی سیره رسول خدا را در وضع حکومت ملاحظه کند می فهمد اسلام آمده است این کاخ های ظلم شاهنشاهی را خراب کند. شاهنشاهی از کثیف ترین و ننگین ترین نمونه ارتجاع است».

و در جای دیگر به نفی نظام شاهنشاهی و سیاست مَلِکُ الملوکی که آن را منفورترین کلمات می داند می پردازد و می گوید:

از اول تاریخ بشر تا حالا، دولت های جائر را مقابل شان انبیاء ایستاده بودند و علما ایستاده بودند. آنها عقلشان نمی رسید؟! خدای تبارک و تعالی که موسی را می فرستد که این شاهنشاه را از بین ببر، خدای تبارک و تعالی مثل ما و شما نمی دانست قضیه را که نباید با شاه مخالفت کرد؟! در روایت است، [از] «طبری» نقل می کند یا از «ابن اثیر» روایت است که «ملک الملوک» پیغمبر فرموده است که منفورترین کلمات است پیش من، یعنی مال خداست. از اولی که بساط انبیاء بوده تا زمان رسول اکرم، تا بعدها زمان ائمه(ع) مرتب مقابله کردند. تو حبس هم [که] بودند مقابله کردند. موسی بن جعفر تو حبس هم مقابله می کرد. حضرت ابی عبدالله با آن تقیّه کذایی، آن «روایت مقبوله» را می فرماید و مقابله می کند با آنها».

به طور کلی امام خمینی، سیاست شاهنشاهی رژیم سلطنتی را اصلاً غلط می داند و آن را خلاف قوانین انسانی می داند و آن را مطلبی خلاف عقل و خلاف شعور انسانی۵۱ تلقی می کند. شاه و پادشاه در تقسیم بندی کارگزاران از دیدگاه امام خمینی هیچ جایگاهی ندارد و در مقابل آن علماء و فقها جایگاه ویژه ای پیدا می کنند.

انواع سیاست از نظر امام خمینی

امام خمینی یک تقسیم بندی هم از سیاست ارائه می دهد که راستای همان کارگزاران سیاست می باشد. سیاست یا صحیح است و یا شیطانی، سیاست صحیح از نظر امام خمینی همان سیاستی است که کارگزاران آن همان انبیاء و اولیاء و علماء هستند که به دو جنبه مادی و معنوی سیاست می پردازند و البته کارگزاران سیاست صحیح ممکن است غیر از این سه طایفه باشند، و آن سیاستی است که صحیح اجرا بشود و در جهت خیر و صلاح ملت ها باشد یعنی بتواند، معاش و نظم و امنیت جامعه را حفظ کند، البته این نوع سیاست خود بُعدی از سیاستی است که برای انبیاء و اولیاء و علماء بوده است و این نوع از سیاست که فقط بعدی از ابعاد انسان را تأمین می کند به نوعی سیاست شیطان هم هست چون فقط بعد حیوانی انسان را تقویت می کند. بنابراین سیاست صحیح آن سیاسی است که به دو جنبه مادی و معنوی، انسان ها، بپردازد، و این همان سیاستی است که فقط از عهده انبیاء و اولیاء و علماء برمی آید.

«ما اگر فرض کنیم که یک فردی هم پیدا بشود که سیاست صحیح اجرا کند، نه به آن معنای شیطانی فاسدش، یک حکومتی، یک رئیس جمهوری دولتی سیاست صحیح را هم اجرا کند و به خیر و صلاح ملت باشد این سیاست یک بُعد از سیاستی است که برای انبیاء بوده است و برای اولیاء و حالا برای علمای اسلام. انسان یک بُعد ندارد، جامعه هم یک بُعد ندارد، انسان فقط یک حیوانی نیست که خوردن و خوراک همه شئون او باشد. سیاست های شیطانی و سیاست های صحیح اگر هم باشد امت را در یک بُعد هدایت می کند و راه می برد و آن بُعد حیوانی است، بُعد اجتماعی مادی است و این سیاست یک جزء ناقص از سیاستی است که در اسلام برای انبیاء برای اولیاء ثابت است. آنها می خواهند ملت را ملت ها را، اجتماع را افراد را هدایت کنند، راه ببرند در همه مصالحی که از برای انسان متصور است، از برای جامعه متصور است، همانی که در قرآن «صراط مستقیم» گفته می شود. و «اهدنا الصراط المستقیم» ما در نماز می گوئیم، ملت را، اجتماع را، اشخاص را راه ببرد به یک صراط مستقیمی که از اینجا شروع می شود و به آخرت ختم می شود، الی الله است. سیاست این است که جامعه را هدایت کند و راه ببرد، تمام مصالح جامعه را در نظر بگیرد و تمام ابعاد انسان و جامعه را در نظر بگیرد و اینها را هدایت کند به طرف آن چیزی که صلاحشان هست صلاح ملت هست، صلاح افراد هست و این مختص به انبیاست. دیگران این سیاست را نمی توانند اداره کنند، این مختص به انبیاء و اولیاء است. شماها سیاست تان، سیاست صحیحتان هم یک سیاست حیوانی است، آنهایی که فاسدند سیاستشان سیاست شیطانی است، آنهایی که صحیح راه می برند باز سیاستی است که راجع به مرتبه حیوانیت انسان، راجع به رفاه این عالم، راجع به حیثیاتی که در این عالم هست راه می برند لکن انبیاء، هم این عالم را و هم آن عالم را (و اینجا راه است برای آنجا) اینها هدایت می کنند مردم را به این راه و آنچه که صلاح ملت است صلاح جامعه است، اینها آنها را به صلاح دعوت می کنند و صلاح مادی و معنوی از مرتبه اول تا آخری که انسان مراتب کمال دارد، سیاستمداران اسلامی، سیاستمداران روحانی، انبیا(ع) شغلشان سیاست است. دیانت همان سیاستی است که مردم را از اینجا حرکت می دهد و تمام چیزهایی که به صلاح ملت است و به صلاح مردم است، آنها را از آن راه می برد که صلاح مردم است، که همان صراط مستقیم است».

پیوند دین و سیاست در نظریه امام خمینی

پیوند دین و سیاست از مقوله هایی است که امام خمینی به انحای مختلف به آن پرداخته است. در برخی بیانات امام خمینی به عنوان رابطه سیاست با صدر اسلام، و بعض دیگر به عنوان رابطه رهبری سیاسی و دینی در صدر اسلام و گاهی به عنوان رابطه احکام و عبادات با سیاست به موضوع پیوند دین و سیاست اشاره شده است. البته امام خمینی در یک مورد هم به توأمان بودن دین و سیاست صراحت دارد. در ذیل به برخی از سخنان امام خمینی در این رابطه اشاره می شود:

«امروز همه فهمیدند این را… که این مسأله دخالت در امور سیاسی از بالاترین مسائلی است که انبیاء برای او آمده بودند. قیام بالقسط و مردم را به قسط وارد کردن مگر می شود بدون دخالت در امور سیاسی؟ مگر امکان دارد بدون دخالت در سیاست و دخالت در امور اجتماعی و در احتیاجات ملت ها، کسی بدون اینکه دخالت کند، قیام بالقسط باشد؟ «یقوم الناس بالقسط» باشد».

و در ادامه می گوید:

«کدام روز پیغمبر خالی از این مسائل سیاسی و اجتماعی بوده، از جنگ بود، پیغمبر نمی دانست اگر در احُد اینقدر کشته می شود و در فلان، اینهمه عزیزان از بین می روند؟ لکن تکلیف بود، خدا گفته بود این را، پیغمبر هم نمی توانست تخلف کند، امر خدا بود. خدا بینات فرستاده و حدید فرستاد. «لیقوم الناس بالقسط» اگر شد با بینات، با میزان با موازین هرچه هست اگر نشد حدید است، تو سر مردم با حدید زد تا اینکه اینها را آدم کرد تا جامعه را جامعه صحیح کرد».

در نظریه امام خمینی توأم بودن دین و سیاست جای هیچ گونه شک و تردید ندارد صراحتاً به آن اشاره می کند ولی در توأم بودن دین و سلطان، امام خمینی به مناقشه زیادی پرداخته و هیچ زاویه ای را در دین برای سلطان و سلطنت باز نگذاشته و صراحتاً به نفی آن پرداخته است.

امام خمینی با اشاره به سیاست در صدر اسلام آن را یک سیاست جهانی می داند و با استناد

انبیاء طالب سعادت ذاتی بشر اعم از سعادت فردی و اجتماعی و سعادت دنیایی و آخرتی می باشند

نظریه سیاسی امام خمینی و معرفت شناسی او، بر انسان شناسی ایشان مبتنی است که انسان را دارای دو جنبه مادی و معنوی می داند

به نامه های پیامبر گرامی اسلام(ص) به پادشاهان و دعوت آنها به اسلام به توأم بودن دین و سیاست اشاره می کند:

«سیاستی که در صدر اسلام بود یک سیاست جهانی بود. پیغمبر اسلام دستش را دراز کرده بود در اطراف عالم و عالم را داشت دعوت می کرد به اسلام و دعوت می کرد به سیاست اسلامی و حکومت تشکیل داد و خلفای بعد حکومت تشکیل دادند. در صدر اسلام از زمان رسول خدا تا آن وقتی که انحراف در کار نبود سیاست و دیانت توأم بودند».

همانطوری که اشاره شد در کلمات امام این عبارت با مضامین مختلف بارها و بارها مطرح شده است. «والله اسلام تمامش سیاست است، اسلام را بد معرفی کرده اند، سیاست مُدن از اسلام سرچشمه می گیرد».

و در جای دیگر با اشاره به همراهی رهبر اسلام با سیاست، می گوید: «رسول الله پایه سیاست را در دیانت گذاشته است».

مگر زمان پیغمبر اکرم(ص) سیاست از دیانت جدا بود؟ مگر در آن دوره عده ای روحانی بودند و عده دیگر سیاستمدار و زمامدار؟ مگر زمان خلفای حق یا ناحق، زمان خلافت حضرت امیر(ع) سیاست از دیانت جدا بود؟ دو دستگاه بود؟ این حرف ها را استعمارگران و عمّال سیاسی آنها درست کرده اند تا دین را از تصرف امور دنیا و از تنظیم جامعه مسلمانان برکنار سازند و ضمناً علمای اسلام را از مردم و مبارزان راه آزادی و استقلال جدا کنند. در این صورت می توانند بر مردم مسلط شده و ثروت های ما را غارت کنند. منظور آنها همین است.

در عبارت بالا امام خمینی به دو مطلب اشاره می کند یکی جدایی دین از سیاست، که با نفی جدایی، پیوند دین و سیاست را اثبات می کند، دوم به منشأ جدایی دین و سیاست و اهداف آن می پردازد که این نشانگر آن است که شعار جدایی دین از سیاست مربوط به دوران معاصر و حیله استعمارگران است.

رابطه احکام و عبادات با سیاست

آخرین بحث ما در رابطه با پیوند دین و سیاست در نظریه امام خمینی بحث رابطه احکام فقهی با سیاست است.

«اسلام بزرگ، دین توحید و شکننده شرک و کفر و بت پرستی ها و خودپرستی هاست. دین فطرت و رهایی بخش از قید و بندهای طبیعت و وسواس شیاطین جن و انس در نهان و ظاهر است و دین سیاست مُدن و راهنمای صراط مستقیم لاشرقیه و لاغربیه است. دینی است که عباداتش توأم با سیاست و سیاستش عبادی است.»

و در جای دیگر همه احکام اسلامی مانند نماز، حج و زکات و خمس را مخلوط با سیاست می داند: «[اسلام] همه احکامش یک احکام مخلوط به سیاست است… نمازش مخلوط به سیاست است، حجش مخلوط به سیاست است، زکاتش سیاست، اداره مملکت است، خمسش برای اداره مملکت است».

به نظر امام خمینی حتی احکام عبادی اسلام منشأ خدمات اجتماعی و سیاسی است. در این زمینه می گوید: «و بسیاری از احکام عبادی اسلام منشأ خدمات اجتماعی و سیاسی است عبادت های اسلامی اصولاً توأم با سیاست و تدبیر جامعه است».

نتیجه ای که از بحث پیوند دین و سیاست در اندیشه امام خمینی می توان گرفت آن است که توجه امام خمینی به امر «سیاست» نتیجه اهمیتی است که او برای عمل قائلست. در نظر او سیاست همچون علوم دیگر، چون کلام، فقه و اخلاق، بخش مستقلی را تشکیل نمی دهند بلکه سیاست تابع اجتهادات و استنباطات شرعی فقیهان می باشد.

نتیجه گیری

به طور کلی در رابطه با تعامل دین و سیاست سه تئوری وجود دارد، تئوری اول که به استقلال عقل و شرع در سیاست معتقد است که متعلق به فارابی فیلسوف شرق اسلامی و ابن رشد،

شعار جدایی دین از سیاست مربوط به دوران معاصر و حیله استعمارگران است

فیلسوف غرب اسلامی است. این دو فیلسوف مسلمان معتقد به نظر اثنینتی حقیقت (راه های دوگانه حقیقت) هستند. به نظر آنها علم مدنی / دانش سیاسی در تمدن اسلامی خاستگاهی دوگانه دارد، یک خاستگاه در حوزه عقل و یک خاستگاه در حوزه شرع.

تئوری دوم معتقد به مبنای شرعی سیاست است. در این مبنا سیاست تحت سیطره علوم شرعی واقع می شود و دیگر اثری از هم سنگی و موزانه عقل و شرع در زندگی سیاسی، بدان گونه که در اندیشه های فارابی و ابن رشد قائل بودند به نظر نمی آید.

این نظر از ابن سینا شروع می شود و غزالی آن را تقویت می کند و ملاصدرا آن را ادامه می دهد و بعد از ملاصدرا باز تولید آن را باید در اندیشه فقهاء و اندیشه مندانی همچون امام خمینی جستجو کرد.

در این مقاله تلاش بر آن بود تا با توجه به مبانی معرفتی امام خمینی، جایگاه سیاست، تعریف و انواع آن و عاملان و کارگزاران سیاست و مراحل آن و پیوند دین و سیاست تبیین شود. در نظر امام خمینی اساس همه معارف «معرفه الله» است و همواره بر اصول اعتقادات تأکید داشتند. در نظر او سیاست، علمی است که دارای قوانین خاص است که بر الهیات (اصول دین)، قواعد منطقی و قواعد فقهی استوار است.

در نظر امام خمینی، سیاست دارای دو معنای عام و خاص می باشد. عاملان سیاست عبارتند از: انبیاء، اولیاء و علماء و اعلی مراتب سیاست، سیاست انبیاء، بعد از آن سیاست اولیاء و در آخر سیاست فقها است. امام معتقد به یگانگی دین و سیاست هستند به این معنا که سیاست تحت تأثیر شریعت است.
منبع : حوزه .نت

دانلود کتاب






مطالب مشابه با این مطلب

    مصاحبه خواندنی از زندگی خصوصی آیت الله خامنه ای

    مصاحبه خواندنی از زندگی خصوصی آیت الله خامنه ای/ حضرت آیت الله سیدعلی خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی در زندگی شخصی و سلوک فردی خود چگونه رفتار می کنند؟ چند فرزند دارند؟ فرزندانشان چه می کنند؟ غیر از رسیدگی به امور حکومتی، رهبری […]

    ۴ شرط سعودی ها از مسئولان حج

    جواد کریمی قدوسی عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در ارتباط با برگزاری حج تمتع در سال ۹۵ به خبرنگار ” آرمان کرمان ” گفت: عربستان از طریق قطع روابط با ایران به دنبال این هدف بود که از ورود زائران ایرانی […]

    برجام، یک ساله شد/ دستاوردی داشته یا نه؟

    هر چند از اصل توافق هسته ای یک سال می گذرد اما روز تثبیت برجام را می توان ۲۹ تیر ۱۳۹۴ دانست که قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت به اتفاق آرا تصویب و صادرشد. اهمیت این قطعنامه در این بود که ۶ قطعنامه صادره در […]

    نحوه شکل گیری و ظهور داعش

    این گروه همانطور که از نامش پیدا است، در عراق و سوریه فعال است و سرکرده این گروه تروریستی “ابوبکر البغدادی” نام دارد./ نحوه پیدایش داعش: گروه “دولت اسلامی در عراق” در ۱۵ اکتبر ۲۰۰۶ و پس از نشست شماری از گروه‌های مسلح در […]

    کارنامه سیاسی بنی صدر ، از اعتماد تا خیانت

    بازخوانی اتفاقات سیاسی در بزنگاه های تاریخ پس از گذر سالها این فرصت را می دهد که با نگاهی بی طرفانه و دور از هیجان گذشته را مرور کنیم و از آن چراغی برای آینده بسازیم آینده ای کم اشتباه تر و ایده آل […]

    تناقضات غرب در سیاست‌های جمعیتی

         سیاست‌های غرب در کاهش جمعیت کشورهای مسلمان  در این قسمت به بررسی تطبیقی سیاست‏های کاهش جمعیت با دین اسلام و همچنین به بررسی تناقضات غرب در سیاست‏های جمعیتی می پردازیم.  




هو الکاتب


پایگاه اینترنتی دانلود رايگان كتاب تك بوك در ستاد ساماندهي سايتهاي ايراني به ثبت رسيده است و  بر طبق قوانین جمهوری اسلامی ایران فعالیت میکند و به هیچ ارگان یا سازمانی وابسته نیست و هر گونه فعالیت غیر اخلاقی و سیاسی در آن ممنوع میباشد.
این پایگاه اینترنتی هیچ مسئولیتی در قبال محتویات کتاب ها و مطالب موجود در سایت نمی پذیرد و محتویات آنها مستقیما به نویسنده آنها مربوط میشود.
در صورت مشاهده کتابی خارج از قوانین در اینجا اعلام کنید تا حذف شود(حتما نام کامل کتاب و دلیل حذف قید شود) ،  درخواستهای سلیقه ای رسیدگی نخواهد شد.
در صورتیکه شما نویسنده یا ناشر یکی از کتاب هایی هستید که به اشتباه در این پایگاه اینترنتی قرار داده شده از اینجا تقاضای حذف کتاب کنید تا بسرعت حذف شود.
كتابخانه رايگان تك كتاب
دانلود كتاب هنر نيست ، خواندن كتاب هنر است.

دانلود کتاب , دانلود کتاب اندروید , کتاب , pdf , دانلود , کتاب آموزش , دانلود رایگان کتاب


تمامی حقوق و مطالب سایت برای تک بوک محفوظ است و هرگونه کپی برداری بدون ذکر منبع ممنوع می باشد.


فید نقشه سایت

تمامی حقوق برای سایت تک بوک محفوظ میباشد